Maxim Gorky là ai? Cuộc đời và sự nghiệp nhà văn Nga vĩ đại

Trang Chủ / Trang Trí / Maxim Gorky là ai? Cuộc đời và sự nghiệp nhà văn Nga vĩ đại

Phần Mở đầu

Maxim Gorky là ai? Câu hỏi này có thể khiến nhiều người yêu văn học tại Việt Nam cảm thấy bất ngờ, bởi hình ảnh của ông dường như đã in sâu vào tâm trí với tư cách là một nhà văn cách mạng, tác giả của “Người mẹ”. Tuy nhiên, cuộc đời và sự nghiệp của Maxim Gorky không đơn thuần chỉ dừng lại ở những định kiến chính trị. Ông là một nhân vật phức tạp, một nhà văn Nga vĩ đại có đóng góp to lớn cho nền văn học thế giới, đồng thời cũng là một nhà thiết kế văn hóa và một nhà cách mạng hoạt động thực sự. Bài viết này sẽ tái hiện chân dung Maxim Gorky một cách khách quan và đa chiều, dựa trên những góc nhìn mới từ các nhà nghiên cứu văn học Nga, giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về một trong những tác giả lớn nhất của thế kỷ XX.

Có thể bạn quan tâm: Jimmy Lai Là Ai: Cuộc Đời, Sự Nghiệp Và Hành Trình Đức Tin Của Tỷ Phú Báo Chí

Tổng quan về Maxim Gorky

Maxim Gorky (1868–1936), tên khai sinh là Alexei Maksimovich Peshkov, là nhà văn, nhà thơ, nhà viết kịch và nhà hoạt động chính trị người Nga. Ông được coi là người sáng lập ra chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa trong văn học. Sinh ra trong một gia đình nghèo ở Nizhny Novgorod, Gorky sớm phải trải qua cuộc sống bươn chải, làm nhiều nghề khác nhau từ thợ làm bánh, người khuân vác đến nhân viên soát vé tàu hỏa. Những trải nghiệm thực tế này đã trở thành chất liệu quý giá cho các tác phẩm văn học sau này của ông, giúp ông mô tả chân thực đời sống của những người lao động nghèo khổ. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là tiểu thuyết “Người mẹ” (1906), một biểu tượng của văn học cách mạng. Tuy nhiên, Gorky còn được biết đến qua nhiều tác phẩm khác như “Trong地下” (Dưới đáy), “Bài ca chim báo bão”, và “Tuổi thơ”…

<>Xem Thêm Bài Viết:<>

Có thể bạn quan tâm: Hồ Văn Khoa Là Ai? Chân Dung Gã “giang Hồ Mạng” Nổ Súng Vào Dương Minh Tuyền

Những góc nhìn đa chiều về nhà văn Maxim Gorky

Theo kết quả khảo sát của Trung tâm nghiên cứu dư luận xã hội toàn Nga (VSIOM) nhân dịp kỷ niệm 150 năm sinh của Maxim Gorky, có đến 91% người Nga được hỏi đã đọc các tác phẩm của ông. Điều này cho thấy sức sống bền bỉ của văn chương Gorky trong lòng công chúng, bất chấp những biến động lịch sử. Tuy nhiên, nhận thức về con người và sự nghiệp của ông đã có sự thay đổi đáng kể so với thời kỳ Xô viết.

Có thể bạn quan tâm: Hạ Vũ Hôm Nay Tôi Thất Tình Là Ai: Giải Mã Trào Lưu Và Ý Nghĩa Thực Sự Đằng Sau

1. Di sản văn học vượt qua định kiến chính trị

Trong nhiều thập kỷ, hình tượng Maxim Gorky ở phương Tây và cả ở Việt Nam thường bị thu hẹp lại thành một “nhà văn cộng sản”, “lãnh tụ văn học” của cuộc cách mạng Tháng Mười. Tuy nhiên, theo Pavel Basinsky, một nhà viết tiểu sử uy tín của Nga, Gorky trước hết là một nhà văn Nga vĩ đại. Basinsky cho biết: “Theo những người được hỏi, tác phẩm nổi tiếng nhất của Gorky là tiểu thuyết ‘Người mẹ’ (32%), xếp thứ hai là vở kịch ‘Dưới đáy’, và thứ ba là truyện ngắn ‘Bài ca chim báo bão'”. Những tác phẩm này không chỉ có giá trị về mặt tư tưởng chính trị mà còn chứa đựng những khám phá sâu sắc về bản chất con người, về sự tha hóa và khát vọng sống.

Có thể bạn quan tâm: Hương Mắm Là Ai? Tìm Hiểu Về Nhân Vật Đặc Biệt Này Trong Văn Hóa Ẩm Thực Việt Nam

Thực tế từ đầu những năm 1990, khi Liên Xô sụp đổ, có những ý đồ muốn “vứt Maxim Gorky ra khỏi con tàu hiện đại”. Tuy nhiên, điều đó là không thể. Các vở kịch của ông vẫn được dàn dựng, phim vẫn được quay, học sinh vẫn học tác phẩm của ông. Văn chương Gorky đã vượt qua được những tranh cãi chính trị để đứng vững trong lịch sử văn học Nga. Điều này chứng tỏ giá trị nghệ thuật đích thực của ông lớn hơn rất nhiều so với những vai trò chính trị mà người ta gán cho ông.

2. Vai trò của một nhà văn hành động và nhà thiết kế văn hóa

Một góc nhìn khác mà Pavel Basinsky đưa ra trong cuốn sách “Gorky: đam mê về Maxim” là Gorky không chỉ là một nhà văn cầm bút mà còn là một nhà văn hành động. Ông không “đợi” cách mạng đến như phần đông trí thức, mà đã chủ động “làm ra cách mạng”. Gorky có mối quan hệ thân thiết với Lenin và sau này là Stalin, nhưng mối quan hệ này không đơn giản là sự thần phục.

Basinsky nhận xét: “Ông không chỉ là nhà văn, mà còn là một nhà cách mạng hoạt động và nhà thiết kế văn hóa… Ông đã tìm cách chơi trò chơi mà ông coi là khôn khéo của mình với Lenin và Stalin”. Gorky đã利用地位 và uy tín của mình để bảo vệ văn hóa Nga, hỗ trợ các nhà văn trẻ và duy trì các hoạt động văn học trong thời kỳ loạn lạc. Tuy nhiên, sự tham gia chính trị sâu sắc này cũng khiến ông vướng vào nhiều rắc rối và để lại những vết đen trong sự nghiệp. Việc ông trở về Liên Xô vào năm 1928 sau nhiều năm sống lưu vong, và trở thành một biểu tượng văn hóa dưới thời Stalin, là một quyết định gây tranh cãi cho đến ngày nay.

3. Tranh cãi về giải Nobel và sự nghiệp quốc tế

Nhiều người ngạc nhiên khi biết rằng Maxim Gorky là nhà văn Nga thứ hai được đề cử giải Nobel Văn học sau Lev Tolstoy, ngay từ năm 1918. Ông đã được đề cử tổng cộng năm lần, đều trước năm 1933. Basinsky khẳng định: “Không chỉ có thể mà còn phải là thế, nếu như không có những mưu mô… của Bunin và những hoàn cảnh chính trị”. Gorky là nhà văn Nga nổi tiếng nhất và được dịch nhiều nhất ở nước ngoài thời điểm đó.

Tuy nhiên, cái mác “cộng sản” đã ngăn cản ông nhận giải thưởng này. Gia đình Sa hoàng Nga bị xử tử có họ hàng với hoàng gia Thụy Điển, và giải Nobel do nhà vua Thụy Điển trao. Nếu Gorky nhận giải, diễn từ của ông có thể gây rắc rối chính trị. Cuối cùng, giải Nobel năm 1933 đã trao cho Ivan Bunin, một nhà văn Nga lưu vong theo chủ nghĩa đối lập. Sự việc này cho thấy sự phức tạp trong quan hệ giữa văn học và chính trị thời bấy giờ.

4. Gorky trong con mắt các trí thức đương đại

Winston Churchill (Thủ tướng Anh) từng có người em họ là nhà điêu khắc Clare Sheridan, đã đến nước Nga xô viết và tạc tượng Lenin. Nhiều trí thức, ngôi sao phương Tây cũng đã đến Liên Xô và viết về Lenin với thái độ tôn kính. Vậy tại sao Gorky lại bị chỉ trích nhiều hơn?

Basinsky giải thích: “Vấn đề ở đây không hẳn là ở Lenin, mà ở người kế tục ông ta là Stalin”. Trong khi nhiều trí thức phương Tây chỉ đơn thuần ngưỡng mộ lý tưởng xã hội chủ nghĩa ban đầu, Gorky đã trực tiếp tham gia vào bộ máy chính trị và chịu trách nhiệm về những mặt tối của nó. Ông đã cố gắng “chơi trò chơi” với Lenin và Stalin để bảo vệ văn hóa, nhưng cuối cùng vẫn bị cuốn vào vòng xoáy chính trị. Sau này, nhiều nhà văn Xô viết khác như Fadeev, Simonov cũng đã hành động tương tự, nhưng ở quy mô nhỏ hơn.

5. Những hồi ức quý giá về Gorky

Cuốn sách “Gorky: đam mê về Maxim” không chỉ phân tích sự nghiệp của ông mà còn tập hợp những hồi ức của các nhà văn, nhà thơ Nga nổi tiếng như Khodasevich, Chukovsky, Shklovsky, và cả cáo phó do Lev Tolstoy viết. Những tài liệu này giúp chúng ta thấy được Gorky từ nhiều góc độ khác nhau: một người bạn, một người thầy, một nhà văn nghiêm túc và đầy đam mê.

Nhà thơ Marina Tsvetaeva, một người không đảng phái, đã từng bực bội khi Gorky không nhận được giải Nobel vào năm 1933. Bà coi Gorky là ứng viên xứng đáng nhất. Điều này cho thấy ngay cả những trí thức độc lập cũng công nhận tài năng văn chương vượt trội của Gorky, tách biệt khỏi các yếu tố chính trị.

Kết luận

Maxim Gorky là ai? Ông là một nhà văn Nga vĩ đại, một nhà cách mạng văn hóa, và cũng là một nhân vật phức tạp bị cuốn vào những dòng chảy chính trị của thế kỷ XX. Thay vì nhìn nhận ông một chiều thông qua những định kiến, chúng ta cần quay trở lại với các tác phẩm văn học của ông để khám phá những giá trị nghệ thuật đích thực. Cuộc đời và sự nghiệp của Gorky là một minh chứng cho thấy sự giao thoa giữa văn học và chính trị, giữa lý tưởng và thực tế. Để hiểu rõ hơn về những nhân vật văn hóa nổi tiếng khác, bạn có thể tham khảo các bài viết trên interstellas.com.