Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở đâu là câu hỏi thường trực của những ai muốn tìm hiểu về trái tim văn hóa và lịch sử của Hà Nội. Nằm ngay cửa ngõ dẫn vào Hồ Gươm, ngã năm lịch sử này không chỉ là một địa điểm giao thông sầm uất mà còn là chứng nhân của bao thăng trầm Thủ đô. Bài viết này sẽ cùng Inter Stella khám phá vị trí độc đáo và hành trình biến đổi của quảng trường qua từng giai đoạn lịch sử.
Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở đâu: Tọa độ vàng của Hà Nội
Để hình dung quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở đâu một cách chính xác nhất, hãy tưởng tượng một điểm trung tâm kết nối 5 tuyến phố sầm uất của khu vực Bờ Hồ: Cầu Gỗ, Hàng Đào, Hàng Gai, Lê Thái Tổ và Đinh Tiên Hoàng. Vị trí này không chỉ mang ý nghĩa chiến lược về giao thông mà còn là một không gian công cộng rộng lớn, nơi mọi sự kiện quan trọng của thành phố đều có thể diễn ra và lan tỏa nhanh chóng. Ngay từ cuối thế kỷ 19, thực dân Pháp đã nhận ra tầm quan trọng của ngã năm này để phục vụ việc quản lý và kiểm soát Hà Nội.
Vị trí của quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục được xem là “tọa độ vàng” bởi nó án ngữ ngay tại cửa ngõ phía Đông Bắc của Hồ Gươm, một trong những biểu tượng nổi bật nhất của Hà Nội. Đây là điểm giao thoa giữa khu phố Tây thời Pháp thuộc và khu phố cổ của người bản địa, tạo nên một sự đan xen văn hóa độc đáo. Sự kết nối với các tuyến phố cổ truyền thống như Hàng Đào, nơi diễn ra các hoạt động thương mại sầm uất, càng làm tăng thêm giá trị và sự nhộn nhịp cho khu vực này.
Hành trình lịch sử: Từ bãi đất trống đến trung tâm văn hóa
Lịch sử của quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục là một bức tranh đa sắc về sự phát triển đô thị và tinh thần yêu nước của người Hà Nội, trải qua nhiều giai đoạn biến động với những tên gọi và vai trò khác nhau.
Dấu ấn thời Pháp thuộc và ngã năm Place de Négrier
Ban đầu, khu vực mà ngày nay là quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở đâu từng chỉ là một bãi đất trống ven hồ, với những cây dừa mọc lưa thưa. Tuy nhiên, sau khi chiếm đóng Hà Nội, người Pháp đã nhanh chóng quy hoạch lại khu vực này, lấp sông Tô Lịch và xây dựng các quảng trường, công viên theo phong cách châu Âu. Ngã năm này sớm trở thành một điểm nhấn quan trọng trong quy hoạch đô thị mới của họ. Đáng buồn thay, nơi đây từng là địa điểm mà quân Pháp dùng để xử trảm những người yêu nước, biến “cây dừa bêu đầu” thành một trong những địa điểm rùng rợn nhất thành phố vào cuối thế kỷ 19, như nhà nghiên cứu Doãn Kế Thiện đã ghi lại trong cuốn Hà Nội cũ năm 1943.
Khi hệ thống tàu điện chạy trong thành phố được xây dựng, người Pháp đã chỉnh trang ngã năm này thành một bến đỗ trung tâm. Họ đặt tên là Place de Négrier, để vinh danh viên tướng Oscar de Négrier, người có nhiều công trạng trong quân đội Pháp. Trong cuốn Hà Nội chỉ nam, tác giả Nguyễn Bá Chính đã gọi nơi này là “vườn hoa bờ hồ” – trung tâm của mấy đường xe điện, minh chứng cho vai trò quan trọng của nó trong mạng lưới giao thông đô thị thời bấy giờ.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Thuốc Ngủ Liều Cao Mua Ở Đâu: Hiểu Rõ Rủi Ro và Quy Định Pháp Luật
- Thân Nhân Trung Là Ai? Tiểu Sử, Sự Nghiệp và Những Giai Thoại Lịch Sử
- CR7 Là Ai? Tiểu Sử Đầy Đủ Về Cristiano Ronaldo Và Phong Cách Độc Bản Của Một Huyền Thoại
- Thế giới đèn trang trí nội thất: Cẩm nang chọn mua & thiết kế hoàn hảo
- Thiết Kế Nội Thất Hợp Phong Thủy Cho Con Gái Tuổi Tuất 1994
Biểu tượng tinh thần Đông Kinh Nghĩa Thục
Mặc dù chịu sự đàn áp nặng nề, tinh thần yêu nước và ý chí chống Pháp của người Việt không hề bị lung lay, đặc biệt là ở tầng lớp nhân sĩ trí thức. Chỉ cách ngã năm bờ hồ khoảng trăm mét, tại ngôi nhà số 10 Hàng Đào, vào năm 1907, thầy giáo Lương Văn Can, một cử nhân xuất sắc, cùng một số trí thức khác đã mở trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Ngôi trường này không chỉ dạy chữ Quốc ngữ mà còn truyền bá tư tưởng canh tân đất nước, gieo mầm cho một cuộc cách mạng giáo dục và tinh thần dân tộc.
Trường được đặt tên “Đông Kinh” – tên cũ của Hà Nội từ thời Hậu Lê, mang ý nghĩa nhân nghĩa sâu sắc. Theo báo cáo tháng 4/1907 của trưởng phố Hàng Đào gửi Đốc lý Hà Nội, trường mở cửa miễn phí cho khoảng 50 trẻ em trai và gái vào ban ngày, cùng hàng trăm người lớn vào buổi tối từ 7 đến 9 giờ. Dù chỉ tồn tại hơn tám tháng trước khi bị Pháp dẹp bỏ, trường Đông Kinh Nghĩa Thục đã thổi một luồng gió mới, là cuộc cách mạng giáo dục đầu tiên của người Việt đầu thế kỷ 20, khẳng định giá trị trí thức và tinh thần độc lập. Chính vì ý nghĩa lịch sử to lớn này, sau năm 1945, tên gọi quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục đã chính thức thay thế Place de Négrier, để tưởng nhớ và tôn vinh ngôi trường đầy ý nghĩa ấy.
Những chuyển mình của Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục qua các thời kỳ
Từ một bãi đất trống, một quảng trường kiểu Pháp, rồi trở thành biểu tượng tinh thần, quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục tiếp tục chứng kiến những đổi thay sâu sắc của Hà Nội qua từng thời kỳ.
Ký ức tuổi thơ và thời bao cấp
Đối với nhiều thế hệ người Hà Nội lớn lên trong những năm 1960, khu vực ngã năm Bờ Hồ chính là sân chơi rộng rãi và sống động nhất. Bà Lê Thị Tín, lớn lên ở Ngõ Gạch, nhớ lại rằng ngã năm với đài phun nước là nơi tụ tập của trẻ con phố cổ sau giờ học và vào những trưa hè oi ả. Tụi trẻ thường chạy đuổi qua các phố Hàng Đường, Hàng Ngang, Hàng Đào để ra ngã năm bờ hồ, rồi sang đến nhà Thủy Tạ. Tại đây, chúng chơi trốn tìm, nhặt búp đa làm đồ hàng, nhảy ngựa hay ô ăn quan. Những cậu bé hiếu động còn thích bám tàu điện ven hồ để “đi ké” đến chợ Đồng Xuân hay lên tận Bưởi.
Bà Tín, nay đã 72 tuổi, bồi hồi nhớ lại cảnh bờ hồ những năm thơ ấu: “Ngã năm phố xá khi ấy thoáng rộng chứ không toen hoẻn, lố nhố nhà cao tầng như bây giờ.” Trong những năm bom Mỹ trút xuống miền Bắc, tiếng còi báo động phòng không trên nóc Bưu điện Hà Nội rú vang là đám trẻ con vội vã chạy xuống hầm trú ẩn. Người lớn vứt xe đạp nhảy xuống hầm tăng xê dọc phố ven hồ, chờ tiếng còi yên mới chui lên. Gia đình bà Tín từng phải sơ tán lên Nhổn bằng tàu điện từ quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Ngày quay lại Thủ đô, điều đầu tiên bà và đám trẻ làm là kéo ra ngã năm, đuổi nhau một vòng Hồ Gươm để “hít hà không khí” cho đỡ nhớ.
Từ “Hàm Cá Mập” đến tầm nhìn tương lai
Thời bao cấp, cuộc sống quanh khu vực bờ hồ tiếp tục thay đổi. Vị trí mà ngày nay là tòa nhà Trung tâm Giao dịch thương mại quốc tế (thường gọi là Hàm Cá Mập) từng là cửa hàng mậu dịch quốc doanh, người dân vẫn quen gọi là Bách hóa Bờ Hồ để phân biệt với Bách hóa Tổng hợp trên phố Tràng Tiền. Những chuyến tàu điện, đã gắn bó gần một thế kỷ với quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, dần thưa thớt khi đất nước bước vào thời kỳ Đổi mới. Cuối cùng, những đường ray còn sót lại ven hồ cũng bị gỡ bỏ hoàn toàn vào những năm 1990-1991, đánh dấu sự kết thúc của một kỷ nguyên giao thông đặc trưng của Hà Nội.
Nhà điều hành xe điện được thay thế bằng Trung tâm Giao dịch thương mại quốc tế, khai trương cuối năm 1995. Đây là trung tâm thương mại quốc doanh đầu tiên của Thủ đô, bày bán hơn nghìn mặt hàng từ rau củ, thực phẩm đến đồ gia dụng. Tuy nhiên, khối bê tông sơn đen xì này, với kiến trúc hiện đại nhưng có phần đồ sộ, đã chắn một phần không gian quảng trường và tầm nhìn ra Hồ Gươm, khiến nhiều người dân Thủ đô thời điểm ấy, trong đó có bà Tín, không thực sự ưa thích. Năm 2024, bà Tín mới lần đầu tiên bước vào “Hàm Cá Mập” và từ tầng 5 nhìn ra Hồ Gươm, bà càng thêm tiếc nuối những ngày cũ. Bà bày tỏ rằng “đổi thay là lẽ tất yếu của đời sống, nhưng những khu nhà cao tầng khi trước mọc lên cũng khiêm nhường chứ không đồ sộ đến tức mắt như bây giờ.”
Ngày nay, quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục không còn là sân chơi riêng của trẻ con bờ hồ như thời bà Tín mà đã trở thành điểm check-in của hàng triệu người đến với Thủ đô, đặc biệt là vào các dịp lễ hội hay những ngày cuối tuần phố đi bộ. Những em bé Hà Nội năm xưa nay đã tóc bạc da mồi, thi thoảng vẫn hẹn nhau đi bộ, tập thể dục ven hồ, tránh quảng trường đông đúc. Bà Tín cũng ủng hộ chủ trương phá bỏ “Hàm Cá Mập” và mở rộng không gian phía đông Hồ Gươm của thành phố. Bà tin rằng dù không thể trở lại thoáng rộng như xưa, nhưng những thay đổi cần thiết sẽ giúp giữ lấy những điều quý giá của Thủ đô, đồng thời tối ưu hóa không gian công cộng, nâng cao giá trị bất động sản và tiện ích xung quanh.
Câu hỏi thường gặp về Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục
Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở đâu chính xác?
Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục nằm ngay tại cửa ngõ phía Bắc Hồ Gươm, là điểm giao của 5 tuyến phố trung tâm gồm Cầu Gỗ, Hàng Đào, Hàng Gai, Lê Thái Tổ và Đinh Tiên Hoàng, thuộc quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Tên gọi “Đông Kinh Nghĩa Thục” có ý nghĩa gì?
Tên gọi này nhằm tưởng nhớ ngôi trường Đông Kinh Nghĩa Thục, được thành lập năm 1907 tại số 10 Hàng Đào bởi các trí thức yêu nước. Trường đã dạy chữ Quốc ngữ và truyền bá tư tưởng canh tân đất nước, góp phần quan trọng vào phong trào cách mạng giáo dục đầu thế kỷ 20. “Đông Kinh” là tên cũ của Hà Nội từ thời Hậu Lê.
Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục có vai trò gì trong lịch sử Hà Nội?
Quảng trường là chứng nhân của nhiều sự kiện lịch sử quan trọng, từ việc thực dân Pháp quy hoạch thành Place de Négrier, trung tâm hệ thống tàu điện, đến khi đổi tên thành quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục để tôn vinh tinh thần yêu nước. Nơi đây cũng là địa điểm chứng kiến cuộc sống, sinh hoạt và vui chơi của nhiều thế hệ người dân Thủ đô qua các thời kỳ bao cấp và đổi mới.
Tòa nhà “Hàm Cá Mập” trên quảng trường là gì?
“Hàm Cá Mập” là tên gọi dân dã của Trung tâm Giao dịch thương mại quốc tế, được xây dựng trên nền nhà điều hành xe điện cũ và khai trương năm 1995. Tòa nhà này từng gây nhiều tranh cãi về kiến trúc và ảnh hưởng đến không gian Hồ Gươm, và hiện đang có chủ trương nghiên cứu phá bỏ để mở rộng không gian công cộng.
Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở đâu không chỉ là một địa điểm trên bản đồ mà còn là một phần hồn của Hà Nội, gói trọn cả quá khứ và hiện tại. Sự chuyển mình không ngừng của nó phản ánh nhịp đập phát triển của Thủ đô, từ một ngã năm lịch sử đến trung tâm văn hóa, du lịch sầm uất. Inter Stella tin rằng việc tìm hiểu về những giá trị lịch sử và đô thị như thế này sẽ giúp độc giả có cái nhìn sâu sắc hơn về bất động sản và quy hoạch tại các khu vực trọng điểm, đặc biệt là khu vực trung tâm Thủ đô Hà Nội.
