Nước nào nghèo nhất thế giới?

Việc xác định “nước nghèo nhất thế giới” không đơn giản là tìm một tên duy nhất, mà là một quá trình phân tích dựa trên các chỉ số kinh tế – xã hội phức tạp. Thông thường, các tổ chức như Ngân hàng Thế giới (WB) và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) sử dụng GDP bình quân đầu người (theo sức mua) và Chỉ số Phát triển Con người (HDI) làm những công cụ đo lường chính. Dựa trên các báo cáo mới nhất, South Sudan thường được xếp hạng ở vị trí cuối cùng về nhiều chỉ số kinh tế, trong khi Burundi và Somalia cũng liên tục nằm trong nhóm dưới cùng. Tuy nhiên, danh sách này có thể thay đổi theo năm và phụ thuộc vào phương pháp luận đo lường. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan, khách quan và chi tiết về các quốc gia có chất lượng sống thấp nhất hành tinh, dựa trên dữ liệu từ các nguồn uy tín, đồng thời phân tích những nguyên nhân sâu xa đằng sau thực trạng đau lòng này.

Có thể bạn quan tâm: Vùng Nào Có Số Lượng Đàn Trâu Lớn Nhất Nước Ta?

Tổng quan về bản đồ nghèo khó toàn cầu

Không có một câu trả lời tuyệt đối và đơn giản cho câu hỏi “nước nào nghèo nhất thế giới?” vì khái niệm “nghèo” có nhiều chiều kích. Nghèo về thu nhập (tiền) và nghèo về khả năng (không có quyền tiếp cận giáo dục, y tế, dịch vụ cơ bản) là hai mặt của cùng một vấn đề. Các tổ chức quốc tế thường dựa vào hai chỉ số chính:

1. GDP bình quân đầu người (PPP – theo sức mua): Phản ánh giá trị tổng sản phẩm quốc nội chia đều cho mỗi người dân, được điều chỉnh theo sức mua để so sánh chính xác hơn giữa các quốc gia. Đây là chỉ số kinh tế thô nhất.
2. Chỉ số Phát triển Con người (HDI): Là một chỉ số tổng hợp, kết hợp ba thông số: tuổi thọ dự kiến khi sinh, mức giáo dục trung bình (năm học) và thu nhập bình quân đầu người (GDP bình quân đầu người theo sức mua). HDI cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về chất lượng sống.

Dựa trên báo cáo HDI 2026/2026 của UNDP, South Sudan, Somalia và Trung Phi thường xếp hạng thấp nhất. Trong khi đó, theo báo cáo GDP bình quân đầu người (PPP) của WB, Burundi, South Sudan và Somalia lại là những quốc gia có chỉ số thu nhập thấp nhất. Sự khác biệt trong thứ hạng cho thấy mức độ phức tạp: một nước có thu nhập rất thấp có thể không phải là nước có HDI thấp nhất nếu người dân có tuổi thọ hoặc giáo dục tương đối, và ngược lại. Do đó, việc đánh giá cần dựa trên sự kết hợp của nhiều chỉ số, trong đó HDI thường được ưa chuộng vì phản ánh sâu sắc hơn về “sự phát triển”.

Có thể bạn quan tâm: Xuân Son Người Nước Nào: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Phong Tục

<>Xem Thêm Bài Viết:<>

• Quê hương Bác Hồ ở đâu? Tìm về nguồn cội vị cha già dân tộc
• Tìm Hiểu Toàn Diện Về **Khu Công Nghiệp Yên Quang** – Điểm Sáng Đầu Tư
• Khám Phá Toàn Diện Các Dự Án Sun Group Đà Nẵng Đẳng Cấp
• Làm thế nào để thiết kế nội thất Ecopark ấn tượng và tiện nghi?
• Vai Trò Của Bạn Trong Cuộc Sống: Làm Thế Nào Để Tìm Ra Câu Trả Lời?

Top các quốc gia có HDI và GDP bình quân đầu người thấp nhất

Dưới đây là danh sách các quốc gia thường xuyên xuất hiện ở vị trí cuối cùng trong các báo cáo toàn cầu. Cần lưu ý rằng thứ hạng có thể thay đổi nhỏ giữa các năm do điều chỉnh dữ liệu hoặc biến động kinh tế.

South Sudan: Đứng đầu về nhiều chỉ số nghèo khó

South Sudan, quốc gia non trẻ nhất thế giới (độc lập từ năm 2026), liên tục giữ vị trí áp chót trong bảng xếp hạng HDI toàn cầu. Với HDI chỉ khoảng 0.386 (theo báo cáo 2026/24), South Sudan là ví dụ điển hình cho một quốc gia bị mắc kẹt trong vòng xoáy của xung đột, bất ổn chính trị và Thiên tai. Thu nhập bình quân đầu người (PPP) ước tính dưới 1.000 USD/năm. Hơn 80% dân số sống dưới mức đói nghèo, với hơn 90% dân số phụ thuộc vào nông nghiệp sản xuất nhỏ lẻ, dễ tổn thương trước hạn hán và lũ lụt. Hạ tầng cơ bản như đường xá, trường học, bệnh viện gần như không tồn tại ở nhiều vùng. Kết quả là tuổi thọ trung bình chỉ khoảng 55-60 tuổi, tỷ lệ biết chữ là thấp nhất khu vực.

Burundi: Mật độ dân số cao và nghèo khó trầm trọng

Burundi, quốc gia nhỏ bé ở Đông Phi, thường cạnh tranh với South Sudan cho vị trí có GDP bình quân đầu người thấp nhất thế giới (khoảng 800-900 USD PPP). Tuy nhiên, HDI của Burundi (khoảng 0.420) lại cao hơn một chút so với South Sudan, chủ yếu nhờ tuổi thọ dự kiến cao hơn đáng kể (khoảng 62-67 tuổi). Tuy nhiên, nghèo đói vẫn là thực tế phổ biến. Burundi đối mặt với thách thức lớn từ mật độ dân số cao (một trong những nước đông dân nhất châu Phi), nguồn đất canh tác hạn chế, và lịch sử đầy bạo lực. Nông nghiệp chiếm tới 90% lao động và 40% GDP, nhưng năng suất cực kỳ thấp. Tỷ lệ đói nghèo nghiêm trọng vượt 50%. Chất lượng giáo dục và y tế rất yếu kém, khiến quốc gia này khó có thể thoát khỏi bẫy nghèo.

Somalia: Khủng hoảng nhân đạo kéo dài

Somalia là một trường hợp đặc biệt vì không có chính phủ trung ương ổn định trong nhiều thập kỷ, dẫn đến xung đột vũ trang, hỗn loạn và sự sụp đổ hoàn toàn của các thể chế nhà nước. Mặc dù có một số thành phố phát triển hơn, đại đa số dân sống trong điều kiện vô cùng khó khăn. HDI của Somalia ước tính dưới 0.36, một trong những con số thấp nhất. Thu nhập bình quân đầu người cực thấp, nền kinh tế phi chính thức dựa chủ yếu vào chăn nuôi, thương mại xuyên biên giới và tiền gửi từ người di cư. Thiếu quyền sở hữu đất rõ ràng, hệ thống tư pháp yếu kém và tình trạng khủng bố là những rào cản khổng lồ cho bất kỳ nỗ lực phát triển nào. Tỷ lệ trẻ em bị suy dinh dưỡng và không được đến trường là một trong những cao nhất thế giới.

Các quốc gia khác trong nhóm cuối

Ngoài ba quốc gia trên, một số nước khác cũng thường xuyên xuất hiện trong danh sách 10 quốc gia nghèo nhất, bao gồm:

• Trung Phi (Central African Republic): Bị tàn phá bởi xung đột liên miên, với HDI chỉ khoảng 0.387. Tài nguyên thiên nhiên dồi dào nhưng không được khai thác hiệu quả do bất ổn.
• Mali: Chịu ảnh hưởng của xung đột vũ trang ở phía Bắc, sa mạc hóa và chính trị bất ổn.
• Burkina Faso: Nông nghiệp dễ bị tổn thương, phụ thuộc vào mưa, và phải đối mặt với làn sóng bạo lực từ các nhóm khủng bố.
• Niger: Có tỷ lệ gia tăng dân số cao nhất thế giới, gây áp lực lớn lên tài nguyên và dịch vụ công. Hơn 40% dân số sống dưới 1,9 USD/ngày.
• Chad: Nước nội lục, khí hậu khắc nghiệt, hạn chế về cơ sở hạ tầng và bị ảnh hưởng bởi xung đột khu vực.

Có thể bạn quan tâm: Uống Nước La Ổi Giảm Cân Vào Lúc Nào Tốt Nhất?

Các chỉ số đo lường sự nghèo khó: Không chỉ là GDP

Để hiểu rõ hơn, cần phân tích sâu các chỉ số được sử dụng.

GDP bình quân đầu người (PPP)

Đây là chỉ số kinh tế phổ biến nhất. Nó tính toán tổng giá trị của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất trong một quốc gia trong một năm, sau đó chia cho dân số và điều chỉnh theo sức mua để so sánh. Sức mua điều chỉnh (PPP) rất quan trọng vì 1 USD ở Burundi có thể mua được nhiều thực phẩm hơn 1 USD ở Mỹ. Tuy nhiên, GDP bình quân đầu người có hạn chế lớn: nó không phân phối thu nhập (một người giàu có có thể kéo trung bình lên cao trong khi đa số vẫn nghèo), bỏ qua các hoạt động kinh tế phi chính thức (rất phổ biến ở các nước nghèo) và hoàn toàn không đo lường sức khỏe, giáo dục hay tự do.

Chỉ số Phát triển Con người (HDI)

HDI là bước tiến lớn vì nó kết hợp kinh tế với xã hội. Một quốc gia có HDI thấp đồng nghĩa với việc người dân trung bình có tuổi thọ ngắn, ít được học hành và thu nhập thấp. HDI giúp nhấn mạnh rằng phát triển kinh tế thuần túy (tăng GDP) không đồng nghĩa với cải thiện cuộc sống người dân nếu không đi kèm đầu tư vào y tế và giáo dục. Ví dụ, một nước có dầu mỏ có thể có GDP bình quân đầu người cao nhưng HDI thấp nếu thu nhập từ dầu mỏ chỉ tập trung vào tay few người và không đầu tư vào dịch vụ công.

Các chỉ số khác cần xem xét

Có thể bạn quan tâm: New Zealand Thuộc Nước Nào? Tổng Quan Chi Tiết Và Hữu Ích

Các tổ chức phi chính phủ và học giả còn dùng thêm:

• Chỉ số Gini: Đo lường bất bình đẳng thu nhập. Một nước có HDI trung bình nhưng chỉ số Gini rất cao (bất bình đẳng lớn) thì nghèo khó vẫn rất nghiêm trọng ở một bộ phận lớn dân số.
• Tỷ lệ đói nghèo: Phần trăm dân số sống dưới ngưỡng đói nghèo quốc gia hoặc quốc tế (ví dụ: dưới 1,9 USD/ngày theo giá sức mua).
• Tỷ lệ thiếu dinh dưỡng, tỷ lệ biết chữ, tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi: Các chỉ số xã hội trực tiếp.

Nguyên nhân sâu xa của nghèo khó: Một vòng xoáy khó thoát

Không thể lý giải tình trạng nghèo khó chỉ bằng một nguyên nhân đơn lẻ. Đó là hệ quả của sự kết hợp giữa yếu tố lịch sử, chính trị, kinh tế, môi trường và xã hội.

Di sản của chế độ thực dân và xung đột

Hầu hết các nước nghèo nhất thế giới đều trải qua hoặc đang trải qua xung đột vũ trang kéo dài. South Sudan, Somalia, Trung Phi, Mali, Burkina Faso đều là ví dụ. Chiến tranh phá hủy cơ sở hạ tầng (đường xá, trường học, bệnh viện), khiến nông nghiệp đình trệ, buộc hàng triệu người phải di cư, và làm tiêu tan vốn đầu tư. Nó cũng tạo ra một nền kinh tế chiến tranh, nơi các nhóm vũ trang kiếm tiền từ buôn người, buôn vũ khí hoặc khai thác tài nguyên tự do, thay vì phát triển sản xuất. Di sản của chế độ thực dân cũng đóng vai trò: nhiều biên giới được vẽ ra một cách tùy tiện, chia rẽ các nhóm dân tộc; hệ thống giáo dục và y tế được xây dựng chủ yếu phục vụ việc khai thác tài nguyên hơn là phát triển con người bản địa; và các nền kinh tế bị định hướng vào xuất khẩu nguyên liệu thô, dễ tổn thương trước biến động giá.

Chính trị bất ổn và tham nhũng

Thiếu nhà nước pháp quyền, các thể chế chính trị yếu kém và tham nhũng tràn lan là “căn bệnh” cốt lõi. Khi nhà nước không thể cung cấp an ninh, tư pháp, hay các dịch vụ cơ bản, người dân sẽ không có động lực để đầu tư lâu dài (trồng cây lâu năm, kinh doanh). Tham nhũng làm bốc hơi nguồn lực công, khiến các dự án phát triển (đường cao tốc, trường học) bị thiếu hụt hoặc kém chất lượng. Điều này tạo ra vòng luẩn quẩn: nghèo -> dễ bị thao túng bởi giới cầm quyền tham nhũng -> tiếp tục nghèo.

Khí hậu khắc nghiệt và thiên tai

Hầu hết các nước nghèo nhất nằm ở châu Phi, nơi chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu và địa chất khắc nghiệt (sa mạc, hạn hán thường xuyên). Nông nghiệp là nghề chính, chiếm trên 70% lao động. Một mùa màng thất bát do hạn hán hoặc lũ lụt có thể khiến hàng trăm nghìn người rơi vào đói nghèo trong một đêm. Hệ thống cảnh báo sớm, thích ứng và phục hồi sau thiên tai ở các nước này gần như không có. Điều này làm trầm trọng thêm sự dễ bị tổn thương của họ.

Nợ nước và phụ thuộc viện trợ

Nhiều quốc gia này gánh nặng nợ công cực lớn, chiếm phần lớn ngân sách, khiến chính phủ không có tiền để đầu tư vào y tế, giáo dục. Họ phụ thuộc vào viện trợ quốc tế, nhưng viện trợ đôi khi đi kèm điều kiện chính trị hoặc không hiệu quả do tham nhũng. Nợ nước cũng tạo ra một “bẫy” nơi các khoản vay mới chỉ để trả nợ cũ, không có dư thừa cho phát triển.

Thiếu đầu tư vào vốn con người

Trong vòng luẩn quẩn nghèo, các chính phủ thường không thể hoặc không muốn đầu tư vào giáo dục và y tế chất lượng. Tỷ lệ biết chữ thấp, đặc biệt là ở nông thôn và với phụ nữ, khiến lực lượng lao động thiếu kỹ năng, khó tiếp cận công nghệ mới. Hệ thống y tế yếu kém dẫn đến tỷ lệ tử vong trẻ em, mẹ cao, tuổi thọ ngắn, và một lực lượng lao động ốm yếu, không năng suất. Thiếu vốn con người là rào cản lớn nhất để thu hút đầu tư tư nhân trong và ngoài nước.

Tác động của xung đột và bất ổn: Trường hợp South Sudan và Somalia

Hai quốc gia này là minh chứng sống động cho cách mà bạo lực và sự sụp đổ nhà nước có thể hủy diệt mọi hy vọng phát triển.

• South Sudan: Sau hơn 20 năm chiến tranh giành độc lập và gần 5 năm nội chiến (2026-2026), đất nước bị chia cắt. Cộng đồng quốc tế đã rót hàng tỷ USD viện trợ nhân đạo, nhưng nền kinh tế gần như không có sản xuất. Đồng tiền mất giá, lạm phát phi mã. Hơn 4 triệu người phải di cư bên trong nước, 2 triệu người tị nạn sang các nước láng giềng. Nông nghiệp – lĩnh vực sống còn – bị gián đoạn hoàn toàn.
• Somalia: Sự sụp đổ của chính phủ trung ương năm 1991 đã tạo ra một “khoảng trống quyền lực” lâu dài. Các thế lực vũ trang, phiến quân, và chính quyền tự quản cạnh tranh giành quyền kiểm soát. Không có hệ thống thuế quốc gia đáng kể, ngân sách phụ thuộc vào viện trợ và thuế cảng. Tình trạng hải tặc, bắt cóc và bạo lực làm tê liệt thương mại và đầu tư. Một thế hệ thanh niên lớn lên trong môi trường hỗn loạn, không có giáo dục chính quy, dễ bị tuyển dụng vào các nhóm vũ trang.

Các nỗ lực giảm nghèo và thách thức phía trước

Cộng đồng quốc tế (WB, IMF, UNDP, các tổ chức phi chính phủ) có nhiều chương trình hỗ trợ các nước này, tập trung vào:

1. An ninh lương thực và nông nghiệp cộng đồng: Cung cấp hạt giống chất lượng, công cụ, đào tạo canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu.
2. Giáo dục cơ bản và y tế sức khỏe cộng đồng: Xây dựng trường học, đào tạo giáo viên, cung cấp vaccine, chăm sóc sức khỏe mẹ và trẻ.
3. Hỗ trợ thể chế và quản trị: Các dự án nhằm tăng cường minh bạch tài chính công, chống tham nhũng, xây dựng hệ thống tư pháp cơ bản.
4. Hỗ trợ tạo việc làm: Phát triển doanh nghiệp nhỏ, khuyến khích nông nghiệp kết hợp chế biến.

Tuy nhiên, những nỗ lực này thường bị cản trở bởi:

• Bất ổn chính trị và an ninh: Không thể triển khai dự án dài hạn nếu khu vực bị chiến tranh.
• Năng lực quản lý yếu kém: Các cơ quan nhà nước địa phương thiếu nhân sự có trình độ và tài chính.
• Thiếu hụt vốn: Viện trợ phát triển (ODA) không đủ để đáp ứng nhu cầu khổng lồ.
• Tham nhũng: Ngân sách hỗ trợ bị thất thoát.

Kết luận

Không có một câu trả lời duy nhất và vĩnh cửu cho câu hỏi “nước nào nghèo nhất thế giới”. Dựa trên sự kết hợp của các chỉ số kinh tế như GDP bình quân đầu người (PPP) và chỉ số phát triển con người (HDI), South Sudan thường được xem là quốc gia có chỉ số tổng hợp thấp nhất, tiếp theo là Burundi, Somalia và Trung Phi. Tuy nhiên, danh sách này phản ánh một thực tế phức tạp: đó không chỉ là nghèo về tiền bạc, mà là nghèo về cơ hội, về an ninh, về sức khỏe và về tri thức. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở vòng xoáy của xung đột dai dẳng, chính trị bất ổn, tham nhũng, khí hậu khắc nghiệt và thiếu đầu tư vào vốn con người. Để thoát khỏi bẫy nghèo, các quốc gia này cần sự ổn định chính trị lâu dài, cải cách thể chế hiệu quả, và một làn sóng đầu tư khổng lồ vào giáo dục và y tế – những yếu tố then chốt để xây dựng nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Hiểu được sự phức tạp này là bước đầu tiên để đánh giá đúng mức độ nghiêm trọng của nghèo khó toàn cầu.