Nguyễn Xí là một trong những nhân vật lịch sử có tầm ảnh hưởng sâu sắc nhất trong giai đoạn trung hưng của dân tộc Đại Việt. Không chỉ được biết đến là một danh tướng tài ba, dũng mãnh trên sa trường, ông còn là một chính trị gia xuất chúng, người đã kề vai sát cánh cùng Lê Lợi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và giữ vai trò trụ cột qua bốn triều vua Lê sơ. Tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Xí, chúng ta không chỉ thấy một con người của thời đại hào hùng mà còn thấy một tấm gương sáng về lòng trung thành, tài năng thao lược và tầm nhìn chiến lược hiếm có.
Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện về Nguyễn Xí, từ những năm tháng gian khó ở quê hương Nghệ An cho đến khi trở thành “người hai lần khai quốc” của triều đại phong kiến Việt Nam.
Có thể bạn quan tâm: Khúc Thừa Dụ: Tiểu Sử Và Những Đóng Góp Cho Nền Độc Lập Dân Tộc
Những năm tháng hình thành khí phách anh hùng
Nguyễn Xí sinh năm 1397 tại làng Thượng Xá, huyện Chân Phúc, tỉnh Nghệ An (nay thuộc xã Khánh Hợp, huyện Nghi Lộc, Nghệ An). Thuở thiếu thời, ông mang tên húy là Lê Xí, sau này mới đổi sang họ Nguyễn theo sự ban tặng của vua Lê Lợi. Bối cảnh lịch sử thời điểm đó vô cùng đen tối khi Đại Việt đang bị quân Minh đô hộ, đời sống nhân dân lầm than, đói khổ.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Khu Công Nghiệp Vân Trung: Điểm Sáng Đầu Tư Bắc Giang
- Trương Quốc Huy Là Ai? Tiểu Sử, Hoạt Động và Vị Thế Hiện Nay
- Ghế Gấp Thông Minh Gỗ: Giải Pháp Tối Ưu Cho Mọi Không Gian Sống?
- Chung cư Hòa Khánh Đà Nẵng: Nơi An Cư Lý Tưởng Cho Người Lao Động
- Tâm Bão Đang Ở Đâu: Ảnh Hưởng An Toàn Bất Động Sản Việt?
Hoàn cảnh gia đình vô cùng éo le khi ông sớm mồ côi cha mẹ từ năm lên 9 tuổi. Tuy nhiên, nghịch cảnh không磨灭 đi ý chí của một nhân tài. Từ nhỏ, Nguyễn Xí đã bộc lộ bản tính thông minh, dũng cảm và có chí lớn. Không cam chịu số phận, ông cùng người anh trai là Nguyễn Biện rời quê hương Nghệ An, ngược lên vùng Lam Sơn, Thanh Hóa để tìm đường theo phò Lê Lợi, người đang chiêu mộ hào kiệt để khởi nghĩa chống lại ách cai trị của nhà Minh.
Tại Lam Sơn, Nguyễn Xí được Lê Lợi thu nhận và nuôi dưỡng. Đây là bước ngoặt quan trọng, giúp ông tiếp cận được với tinh thần yêu nước nồng nàn và ý chí phục quốc của những bậc anh hùng đương thời. Sự gắn bó từ thuở hàn vi đã tạo nên một mối quan hệ keo sơn, tin cậy tuyệt đối giữa Nguyễn Xí và Lê Lợi, đặt nền móng cho những cống hiến vĩ đại sau này.
Có thể bạn quan tâm: Huyền Lizzie: Hành Trình Từ Hot Girl Hà Thành Đến Nữ Diễn Viên Truyền Hình Tài Năng
Vai trò tiên phong trong Khởi nghĩa Lam Sơn (1418-1427)
Năm 1416, khi Lê Lợi cùng 18 người bạn thân tín tổ chức Hội thề Lũng Nhai, thề nguyện sống chết cùng nhau để giải phóng dân tộc, Nguyễn Xí và anh trai đã không vắng mặt. Ở tuổi 21, Nguyễn Xí đã chính thức bước vào cuộc hành trình mười năm kháng chiến gian khổ nhưng hiển hách.
Tài năng quân sự thiên bẩm
Trong suốt cuộc kháng chiến, Nguyễn Xí nổi danh là một tướng lĩnh tài ba, dũng mãnh và mưu lược. Ông luôn là người tiên phong trong các trận đánh quan trọng, trực tiếp chỉ huy quân lính lập nên nhiều chiến công vang dội. Có thể kể đến các trận đánh lớn như Bồ Đằng, Trà Lân, Nghệ An, Diễn Châu, Tốt Động, Chúc Động, Đông Quan, và Xương Giang.
Đặc biệt, Nguyễn Xí được biết đến với biệt tài sử dụng voi chiến. Trong bối cảnh vũ khí thô sơ, việc điều khiển voi trận là một lợi thế quân sự cực lớn. Nguyễn Xí thường xuyên dẫn đầu đội tượng binh xung trận, gây khiếp vía cho quân địch và là mũi nhọn tấn công hiệu quả trong nhiều trận chiến quan trọng.
Các chiến công điển hình
- Trận Tốt Động – Chúc Động (1426): Đây là một trong những chiến công oanh liệt nhất của Nguyễn Xí và nghĩa quân Lam Sơn. Dưới sự chỉ huy của Nguyễn Xí, nghĩa quân đã giáng đòn nặng nề vào quân Minh, buộc chúng phải co cụm về Đông Quan (Hà Nội ngày nay) để cố thủ.
- Vây hãm Đông Quan và Chiến thắng Xương Giang (1427): Đây là đỉnh cao của cuộc kháng chiến. Nguyễn Xí đóng vai trò quan trọng trong việc vây hãm thành Đông Quan và đánh bại quân tiếp viện của Liễu Thăng tại Xương Giang. Chiến thắng này đã buộc nhà Minh phải chấp nhận thất bại và rút quân về nước, chấm dứt ách đô hộ kéo dài 20 năm.
Nhờ những đóng góp không ngừng nghỉ, Nguyễn Xí được xem là một trong những cánh tay đắc lực nhất của Lê Lợi, góp phần làm nên thắng lợi cuối cùng của dân tộc.
Có thể bạn quan tâm: Hoàng Thái Cực Là Ai? Tiểu Sử, Hành Trình Sự Nghiệp Và Sức Ảnh Hưởng
Sự nghiệp chính trị và đóng góp cho triều đại Hậu Lê
Sau khi giành độc lập (1428), Nguyễn Xí được Lê Lợi phong làm khai quốc công thần. Tuy nhiên, sự nghiệp của ông không chỉ dừng lại ở vai trò một võ tướng. Ông tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong bộ máy chính quyền mới.
Những năm tháng dưới triều Lê Thái Tổ và Lê Thái Tông
Sau khi Lê Thái Tổ qua đời (1433), Nguyễn Xí cùng một số đại thần đã lập Thái tử Nguyên Long (Lê Thái Tông) lên ngôi khi mới 10 tuổi. Ông đảm nhận vai trò Phụ chính, giúp vua điều hành triều chính trong giai đoạn đầu đầy khó khăn. Dưới thời Lê Thái Tông, Nguyễn Xí tiếp tục đóng góp vào việc xây dựng và bảo vệ đất nước, đồng thời rèn luyện binh ngũ để phòng ngừa các mối đe dọa từ bên ngoài.
Vai trò trụ cột dưới triều Lê Nhân Tông
Đến triều Lê Nhân Tông, Nguyễn Xí vẫn là một trong những đại thần có trọng lượng nhất triều đình. Với kinh nghiệm dày dặn và uy tín cá nhân, ông đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự ổn định của quốc gia. Tuy nhiên, giai đoạn này cũng chứng kiến những biến động nội bộ phức tạp, dẫn đến cuộc chính biến lịch sử năm 1460.
“Người hai lần khai quốc” và cuộc chính biến năm 1460
Đây là dấu son lịch sử quan trọng nhất trong cuộc đời Nguyễn Xí. Năm 1460, Lê Nghi Dân tiếm ngôi và giết chết Lê Nhân Tông, gây ra tình trạng nội loạn nghiêm trọng. Nguyễn Xí đã cùng các trung thần khác đứng lên lãnh đạo một cuộc chính biến táo bạo. Ông đã mưu trí loại bỏ Lê Nghi Dân cùng phe cánh, sau đó đưa Lê Tư Thành (tức Lê Thánh Tông) lên ngôi vua.
Hành động này không chỉ cứu vãn triều đình khỏi cảnh hỗn loạn mà còn mở ra một giai đoạn phát triển rực rỡ cho Đại Việt dưới triều Lê Thánh Tông, được gọi là thời kỳ Hồng Đức. Với chiến công “tịnh nạn trung hưng” (dẹp loạn phục hưng), Nguyễn Xí được vua Lê Thánh Tông tặng danh hiệu “Bình Ngô khai quốc, Tịnh nạn trung hưng”. Chính vì những cống hiến to lớn này cho hai giai đoạn khai quốc của nhà Lê, ông được hậu thế tôn xưng là “Người hai lần khai quốc”.
Có thể bạn quan tâm: Buddha Là Ai? Nguồn Gốc, Cuộc Đời Và Những Triết Lý Cốt Lõi Của Đức Phật
Chính sách tiến bộ và tầm nhìn chiến lược
Trong suốt 37 năm liên tục phụng sự qua bốn triều vua Lê (Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông, Lê Thánh Tông), Nguyễn Xí không ngừng cống hiến tâm huyết để củng cố quốc phòng, mở mang lãnh thổ và phát triển kinh tế. Ông không chỉ là một võ tướng dũng mãnh mà còn là một nhà chính trị uyên bác.
Chính sách quân sự “Động vi binh, tĩnh vi dân”
Một trong những chính sách nổi bật mà Nguyễn Xí thúc đẩy là việc chia quân thành 5 phiên, chỉ giữ lại một phiên làm quân đội thường trực và cho bốn phiên còn lại về làm ruộng. Phương châm này là “Động vi binh, tĩnh vi dân” (Khi có chiến sự thì là quân lính, khi thái bình thì là dân thường).
Chính sách này vừa đảm bảo lực lượng quân sự tinh nhuệ khi cần, vừa giảm gánh nặng cho ngân sách quốc gia và tăng cường lực lượng lao động sản xuất. Điều này góp phần quan trọng vào sự ổn định kinh tế và xã hội sau chiến tranh.
Khuyến khích nông nghiệp và khai hoang
Ông cũng tích cực thúc đẩy chính sách cấp đất cho những người dân không có đất ở những vùng thừa đất ruộng, đồng thời cấm tình trạng giữ đất không sử dụng. Mục đích là khuyến khích khai hoang, phục hồi và phát triển sản xuất nông nghiệp. Việc miễn thuế cho các vùng đất mới khai hoang cũng là một động thái chiến lược nhằm thu hút dân cư, tăng cường sản xuất và tạo ra nguồn thu lâu dài cho quốc gia.
Những chính sách này cho thấy khả năng quản lý nội trị xuất sắc và tầm nhìn xa trông rộng của Nguyễn Xí trong việc xây dựng một quốc gia hùng mạnh và thịnh vượng.
Lời răn dạy và sự ghi nhận của hậu thế
Với lòng trung nghĩa sắt son, Nguyễn Xí đã để lại bản di huấn gửi tới vua Lê Thánh Tông. Đây là một bản tổng kết kinh nghiệm và lời khuyên quý báu cho những người kế nhiệm. Bản di huấn này đã được Vua Lê Thánh Tông thừa nhận và đóng dấu của nhà vua lên đó, thể hiện sự tôn trọng tuyệt đối.
Vua Lê Thánh Tông đã viết bài “Chế dụ” biểu dương Nguyễn Xí: “Nguyễn Xí, người có khí độ trầm hùng, tính cách cường đại… Tận trung với mọi trọng trách, văn võ đều xuất sắc. Luôn giữ trọn vẹn lòng trung kiên định, làm tôi, làm con. Mang trong mình phẩm chất đạo đức, thanh lịch tự nhiên như viên ngọc. Trong triều đình, mặt nghiêm nghị như thanh gươm mới mài sắc…”.
Khi Nguyễn Xí qua đời năm 1465, Vua Lê Thánh Tông đã dành ba ngày để tiễn đưa linh cữu của ông tại điện Kính Thiên, thực hiện một lễ tang quốc gia trọng thể. Ông truy tặng Nguyễn Xí danh hiệu “Thái sư Cương Quốc công, Đặc ân khai quốc, Thụy Nghĩa vụ”. Đây là sự ghi nhận cao quý nhất của triều đình đối với công lao to lớn của ông.
Di sản của Nguyễn Xí còn được thể hiện qua nhiều công trình văn hóa, lịch sử. Đặc biệt, Di tích Lịch sử và Kiến trúc nghệ thuật Lăng mộ và Đền thờ Nguyễn Xí ở huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An đã được Nhà nước xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2020. Đây là minh chứng rõ ràng cho tầm vóc lịch sử và sự tôn kính của dân tộc đối với vị khai quốc công thần này.
Câu hỏi thường gặp
Nguyễn Xí sinh và mất năm bao nhiêu?
Nguyễn Xí sinh năm 1397 và mất năm 1465.
Nguyễn Xí quê ở đâu?
Ông sinh ra tại làng Thượng Xá, huyện Chân Phúc (nay thuộc xã Khánh Hợp, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An).
Nguyễn Xí đã phục vụ bao nhiêu triều vua?
Nguyễn Xí đã phụng sự qua bốn triều vua Lê, bao gồm Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông và Lê Thánh Tông.
Đóng góp lớn nhất của Nguyễn Xí trong Khởi nghĩa Lam Sơn là gì?
Ông là một trong 19 người tham gia Hội thề Lũng Nhai, tiên phong trong nhiều trận đánh quan trọng như Bồ Đằng, Trà Lân, Tốt Động – Chúc Động, Xương Giang, góp phần quyết định vào thắng lợi của Khởi nghĩa Lam Sơn.
Tại sao Nguyễn Xí được gọi là “Người hai lần khai quốc”?
Ông được gọi là “Người hai lần khai quốc” vì ngoài việc góp công lớn trong cuộc Khởi nghĩa Lam Sơn để lập ra nhà Lê sơ (lần khai quốc thứ nhất), ông còn là người chủ chốt trong cuộc chính biến năm 1460, đưa Lê Thánh Tông lên ngôi, giúp ổn định và phát triển triều đại (lần khai quốc thứ hai).
Di tích liên quan đến Nguyễn Xí được xếp hạng Quốc gia đặc biệt là gì?
Di tích Lịch sử và Kiến trúc nghệ thuật Lăng mộ và Đền thờ Nguyễn Xí ở huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2020.
Nguyễn Xí xứng đáng là một trong những nhân vật lịch sử vĩ đại nhất của dân tộc Việt Nam. Từ một chàng trai mồ côi ở miền Trung đầy nắng gió, bằng tài năng và lòng trung thành, ông đã cùng Lê Lợi làm nên lịch sử, rồi trở thành trụ cột của triều đại Hậu Lê trong nhiều thập kỷ. Gương sáng về lòng trung nghĩa, tài năng thao lược và tầm nhìn chiến lược của ông vẫn còn mãi cùng thời gian. Để khám phá thêm nhiều câu chuyện lịch sử thú vị và các thông tin đời sống đa dạng, bạn có thể truy cập interstellas.com.
