Melchizedek là một nhân vật gây tò mò và tranh luận trong các trang sử thiêng liêng, xuất hiện chớp nhoáng nhưng lại mang đến những ý nghĩa thần học sâu sắc. Vị vua kiêm linh mục này, được mô tả trong Kinh Thánh, đã để lại dấu ấn không thể phai mờ, góp phần định hình các khái niệm về chức tư tế và vương quyền thiêng liêng. Bài viết này sẽ đi sâu vào tìm hiểu Melchizedek, khám phá những gì Kinh Thánh tiết lộ về ông và những ý nghĩa quan trọng mà ông đại diện.
Có thể bạn quan tâm: Mc Phương Hiếu: Hành Trình Sự Nghiệp, Phong Cách Dẫn Chương Trình & Đời Tư
Tóm tắt các bước tìm hiểu về Melchizedek
Để dễ dàng theo dõi hành trình khám phá nhân vật bí ẩn này, chúng ta có thể tóm tắt các nội dung chính như sau: Đầu tiên là nguồn gốc và ý nghĩa tên gọi “Vua Công Chính” và “Vua Hòa Bình”. Tiếp theo là sự xuất hiện trong Sáng Thế Ký khi ông gặp gỡ và chúc phước cho Áp-ram. Sau đó, chúng ta sẽ khám phá ý nghĩa thần học, xem Melchizedek như một hình bóng của Chúa Giê-su trong Thánh Vịnh và sách Hê-bơ-rơ. Chúng ta cũng sẽ đánh giá các giả thuyết về danh tính thực sự của ông, từ một nhân vật lịch sử cho đến sự hiện thân của Chúa Giê-su. Cuối cùng, tầm quan trọng của Melchizedek sẽ được nhấn mạnh như một linh mục trước luật pháp, biểu tượng của công chính và hòa bình, và là cầu nối giữa Cựu và Tân Ước.
Có thể bạn quan tâm: Maruko Là Ai? Khám Phá Biểu Tượng Tuổi Thơ Từ Nhật Bản
<>Xem Thêm Bài Viết:<>
- Thiết Kế Mẫu Nhà Cấp 4 1 Tầng Đẹp: Từ Tổng Quan Đến Chi Tiết
- Bán Chung Cư Phú Hoàng Anh: Tiềm Năng An Cư, Đầu Tư Vượt Trội
- Căn Cước Công Dân Hết Hạn Làm Lại Ở Đâu Và Quy Trình Chi Tiết
- Lá É Mua Ở Đâu: Hướng Dẫn Chi Tiết Tìm Nguồn Chất Lượng
- Tiểu Cảnh Ban Công Chung Cư: Biến Không Gian Hẹp Thành Ốc Đảo Xanh
Nguồn Gốc Tên Gọi: “Vua Công Chính” và “Vua Hòa Bình”
Để thực sự hiểu được Melchizedek là ai, chúng ta cần bắt đầu với ý nghĩa tên gọi của ông. Tên “Melchizedek” có nguồn gốc từ tiếng Do Thái, là sự kết hợp giữa “melek” (vua) và “tzedeq” (công chính). Do đó, danh xưng này mang ý nghĩa “Vua Công Chính”. Thêm vào đó, ông còn được gọi là “Vua của Salem”, với “Salem” (shalem) mang ý nghĩa “hòa bình”. Chính vì vậy, ông còn được biết đến với tên gọi “Vua của Hòa Bình”. Những danh xưng này không chỉ đơn thuần là tên gọi mà còn là những đặc điểm cốt lõi mô tả vai trò và bản chất của ông.
Trong bối cảnh cổ đại, việc một vị vua đồng thời đảm nhiệm vai trò linh mục không phải là điều hiếm gặp. Tuy nhiên, điều làm cho Melchizedek trở nên đặc biệt là ông là linh mục của “Thượng Đế Tối Cao” (El Elyon), một danh xưng nhấn mạnh sự độc tôn và quyền năng tuyệt đối của Đức Chúa Trời. Sự hiện diện của ông trong Kinh Thánh không tuân theo một dòng dõi tư tế cụ thể nào, khác với chức tư tế Lê-vi sau này. Điều này tạo nên một bức màn bí ẩn xung quanh nguồn gốc và sự tồn tại của ông, khiến các học giả thần học luôn tìm cách giải mã. Ông xuất hiện mà không có ghi chép về gia phả, sinh ra hay qua đời, điều này được sách Hê-bơ-rơ sử dụng để minh họa cho tính vĩnh cửu của chức tư tế của Đấng Christ.
Có thể bạn quan tâm: Maria Hill Là Ai? Giải Mã Bí Ẩn Nhân Vật Trung Tâm Trong Silent Hill 2
Sự Xuất Hiện Trong Sáng Thế Ký: Gặp Gỡ Với Áp-ram
Lần đầu tiên và cũng là lần duy nhất Melchizedek được nhắc đến trong Cựu Ước là trong sách Sáng Thế Ký chương 14, các câu 18-20. Sau khi Áp-ram (sau này là Áp-ra-ham) chiến thắng các vua phương Đông và giải cứu Lót, ông trở về với chiến lợi phẩm. Lúc này, Melchizedek, Vua của Salem, mang bánh và rượu ra để đón tiếp Áp-ram.
“Melchizedek, vua của Salem, đem bánh và rượu ra; ông là thầy tế lễ của Thượng Đế Tối Cao. Ông chúc phước cho Áp-ram và nói: ‘Nguyện Áp-ram được phước bởi Thượng Đế Tối Cao, Đấng dựng nên trời và đất; và đáng ca ngợi Thượng Đế Tối Cao, Đấng đã giao kẻ thù của ngươi vào tay ngươi.’ Rồi Áp-ram dâng cho ông một phần mười mọi thứ.” (Sáng Thế Ký 14:18-20).
Đoạn văn này, dù ngắn gọn, lại chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc. Thứ nhất, Melchizedek là linh mục của El Elyon, cho thấy sự thờ phượng một Thượng Đế duy nhất, tối cao, ngay cả trước khi dân Y-sơ-ra-ên có một hệ thống tư tế chính thức. Thứ hai, hành động chúc phước của Melchizedek cho Áp-ram cho thấy vị thế cao hơn của ông. Theo nguyên tắc Kinh Thánh, người ban phước thường có địa vị cao hơn người nhận phước. Thứ ba, việc Áp-ram tự nguyện dâng một phần mười chiến lợi phẩm cho Melchizedek là một bằng chứng về sự công nhận địa vị và chức tư tế đặc biệt của ông. Hành động này mang tính tự nguyện, không phải theo luật pháp. Sự kiện này trở thành một nền tảng quan trọng cho việc hiểu về chức tư tế vĩnh cửu được nhắc đến sau này trong Thánh Vịnh và sách Hê-bơ-rơ.
Có thể bạn quan tâm: Marc Anthony Là Ai? Tiểu Sử Chi Tiết & Sự Nghiệp Đa Tài
Ý Nghĩa Thần Học Sâu Rộng: Hình Bóng Của Chúa Giê-su
Khi tìm hiểu Melchizedek là ai, không thể bỏ qua ý nghĩa thần học sâu rộng mà ông mang lại, đặc biệt là trong mối liên hệ giữa Cựu Ước và Tân Ước. Sự xuất hiện của ông không chỉ là một sự kiện lịch sử mà còn là một điềm báo, một hình bóng của Đấng Cứu Thế.
Trong Thánh Vịnh 110:4
Sự xuất hiện tiếp theo của Melchizedek trong Kinh Thánh là trong Thánh Vịnh 110:4, một Thánh Vịnh được cho là của Vua Đa-vít và được các học giả coi là một lời tiên tri về Đấng Mê-si:
“CHÚA đã thề và sẽ không đổi ý: ‘Ngươi là thầy tế lễ đời đời theo ban Melchizedek.’” (Thánh Vịnh 110:4).
Câu Thánh Vịnh này là một cột mốc quan trọng, vì nó khẳng định một chức tư tế vĩnh cửu, không theo luật pháp Lê-vi, sẽ thuộc về Đấng Mê-si. Chức tư tế Lê-vi dựa trên dòng dõi A-rôn và chỉ có hiệu lực tạm thời, cần phải dâng các sinh tế lặp đi lặp lại. Nhưng chức tư tế “theo ban Melchizedek” mang ý nghĩa vĩnh cửu và ưu việt hơn. Lời tiên tri này cho thấy rằng sẽ có một linh mục/vua tương lai mang đặc tính của Melchizedek, một người có chức tư tế không có khởi đầu và không có kết thúc.
Trong Sách Hê-bơ-rơ: Hình Mẫu Ưu Việt
Chính trong sách Hê-bơ-rơ của Tân Ước mà vai trò và ý nghĩa của Melchizedek được giải thích một cách rõ ràng và sâu sắc nhất. Tác giả sách Hê-bơ-rơ đã sử dụng Melchizedek như một hình mẫu, một hình bóng để minh họa cho sự ưu việt của chức tư tế của Chúa Giê-su Ki-tô.
Sách Hê-bơ-rơ chương 7 giải thích rõ ràng:
- Chức tư tế ưu việt hơn Lê-vi: Tác giả nhấn mạnh rằng Áp-ra-ham, tổ phụ của Lê-vi (người mà chức tư tế Lê-vi được đặt tên theo), đã dâng một phần mười cho Melchizedek và được Melchizedek chúc phước. Điều này cho thấy Melchizedek có địa vị cao hơn Lê-vi và, qua đó, cao hơn toàn bộ hệ thống tư tế Lê-vi.
- Melchizedek “không có cha, không mẹ, không gia phả, không có ngày khởi đầu, không có ngày kết thúc đời sống”: (Hê-bơ-rơ 7:3). Tuyên bố này không có nghĩa là Melchizedek không có cha mẹ hoặc không sinh ra hay chết đi như một người phàm. Thay vào đó, nó nhấn mạnh rằng Kinh Thánh không ghi chép về những điều đó, và sự “vô danh” này được sử dụng để minh họa cho tính vĩnh cửu của chức tư tế của ông. Điều này tương phản rõ rệt với chức tư tế Lê-vi, vốn đòi hỏi phải có gia phả rõ ràng và chấm dứt khi linh mục qua đời.
- Chúa Giê-su là Linh mục đời đời theo ban Melchizedek: Điểm cao trào của lập luận trong sách Hê-bơ-rơ là khẳng định Chúa Giê-su là Đấng Mê-si, Vị Linh Mục Cao Cả, không phải theo ban A-rôn/Lê-vi, mà là “theo ban Melchizedek”. Điều này có nghĩa là chức tư tế của Chúa Giê-su không phụ thuộc vào luật lệ hay dòng dõi phàm tục, mà là một chức tư tế vĩnh cửu, duy nhất và tối cao. Giống như Melchizedek, Chúa Giê-su là cả Vua (con cháu Đa-vít) và Linh mục (hiến tế chính mình một lần đủ cả).
Chức tư tế của Chúa Giê-su “theo ban Melchizedek” mang ý nghĩa rằng Ngài là Đấng Trung Gian Hoàn Hảo giữa Đức Chúa Trời và loài người, Đấng đã dâng chính mình làm của lễ chuộc tội một lần duy nhất và mãi mãi, không cần lặp lại. Đây là một sự nâng cấp đáng kể so với chức tư tế Lê-vi, vốn chỉ là hình bóng và cần phải lặp lại các nghi lễ dâng sinh tế.
Các Giả Thuyết Về Danh Tính Bí Ẩn
Bên cạnh câu hỏi Melchizedek là ai theo nghĩa đen trong Kinh Thánh, đã có rất nhiều giả thuyết được đưa ra về danh tính thực sự của ông. Sự bí ẩn xoay quanh nguồn gốc và kết thúc của ông đã nuôi dưỡng những suy đoán này qua hàng thiên niên kỷ.
Một Nhân Vật Lịch Sử Có Thật
Đây là quan điểm phổ biến nhất và được nhiều học giả chấp nhận. Theo giả thuyết này, Melchizedek là một vị vua-linh mục có thật tại Salem (Jerusalem cổ đại) vào thời Áp-ram. Ông là một người ngoại đạo nhưng đã thờ phượng Thượng Đế Tối Cao chân thật. Sự gặp gỡ giữa ông và Áp-ram được coi là một sự kiện lịch sử có thật, thể hiện rằng Đức Chúa Trời đã có những người thờ phượng祂 ngay cả ngoài dòng dõi được chọn. Quan điểm này nhấn mạnh tính lịch sử của Kinh Thánh và sự toàn vẹn của câu chuyện Sáng Thế Ký.
Sự Hiện Thân Của Chúa Giê-su (Theophany/Christophany)
Một số học giả và nhà thần học tin rằng Melchizedek không chỉ là một hình bóng mà thực sự là một sự hiện thân của Chúa Giê-su Ki-tô trong Cựu Ước (một Christophany) hoặc một sự hiện hình của Đức Chúa Trời (Theophany). Lý do cho niềm tin này dựa vào mô tả của Hê-bơ-rơ 7:3 về Melchizedek “không có cha, không mẹ, không gia phả, không có ngày khởi đầu, không có ngày kết thúc đời sống”. Những đặc điểm này thường được gán cho thần tính và sự vĩnh cửu của Chúa Giê-su. Tuy nhiên, lập luận phản bác cho rằng sách Hê-bơ-rơ nói Melchizedek là “giống như Con Đức Chúa Trời” (Hê-bơ-rơ 7:3), chứ không phải chính Con Đức Chúa Trời. Điều này gợi ý một sự tương đồng về chức năng và tính chất, hơn là một sự đồng nhất về danh tính.
Một Thiên Sứ
Một số ít người cho rằng Melchizedek có thể là một thiên sứ được Đức Chúa Trời sai đến để tương tác với Áp-ram. Quan điểm này dựa trên sự xuất hiện đột ngột và bí ẩn của ông, cũng như việc ông được mô tả với những đặc điểm siêu phàm trong sách Hê-bơ-rơ. Tuy nhiên, Kinh Thánh thường phân biệt rõ ràng giữa con người và thiên sứ, và việc một thiên sứ làm vua-linh mục cho “Thượng Đế Tối Cao” là một điều không phổ biến trong các ghi chép Kinh Thánh.
Sem (Con Trai Của Nô-ê)
Một giả thuyết khác, chủ yếu dựa trên truyền thống Do Thái và một số giải thích ngoài Kinh Thánh, cho rằng Melchizedek chính là Sem, con trai của Nô-ê. Giả thuyết này dựa trên suy đoán rằng Sem đã sống đủ lâu để gặp Áp-ram và có thể đã thiết lập một vương quốc tại Salem. Tuy nhiên, Kinh Thánh không hề cung cấp bất kỳ bằng chứng trực tiếp nào cho sự liên hệ này, và đó vẫn chỉ là một suy đoán.
Dù có nhiều giả thuyết, điều quan trọng nhất là ý nghĩa thần học của Melchizedek như một hình bóng và tiền thân của chức tư tế vĩnh cửu của Chúa Giê-su Ki-tô. Sự bí ẩn về danh tính của ông càng làm nổi bật tính độc đáo và sự sắp đặt của Đức Chúa Trời trong lịch sử cứu rỗi.
Tầm Quan Trọng Của Melchizedek
Sự quan trọng của việc tìm hiểu Melchizedek là ai không chỉ nằm ở việc giải mã một nhân vật bí ẩn trong Kinh Thánh, mà còn ở những bài học sâu sắc và ý nghĩa thần học mà ông đại diện.
Một Linh Mục Trước Luật Pháp
Melchizedek hoạt động như một linh mục của Đức Chúa Trời Tối Cao trước khi Luật pháp Môi-se được ban hành và trước khi chức tư tế Lê-vi được thiết lập. Điều này cho thấy rằng sự thờ phượng và chức tư tế không phải là độc quyền của một dòng dõi hay một hệ thống luật pháp cụ thể, mà có thể tồn tại một cách rộng lớn hơn trong kế hoạch của Đức Chúa Trời. Ông minh họa rằng Đức Chúa Trời có thể tương tác và sử dụng những cá nhân bên ngoài khuôn khổ mà chúng ta thường thấy.
Biểu Tượng Của Sự Công Chính và Hòa Bình
Tên gọi “Vua Công Chính” và “Vua Hòa Bình” của Melchizedek là những phẩm chất cốt lõi của vương quốc Đức Chúa Trời và là những đặc tính được ứng nghiệm hoàn hảo trong Chúa Giê-su. Melchizedek là một lời nhắc nhở rằng vương quyền thiêng liêng luôn gắn liền với công lý và hòa bình, không phải bạo lực hay áp bức.
Chức Tư Tế Vĩnh Cửu và Ưu Việt
Vai trò quan trọng nhất của Melchizedek là làm hình bóng cho chức tư tế vĩnh cửu của Chúa Giê-su. Qua việc Áp-ra-ham dâng phần mười cho ông và được ông chúc phước, Kinh Thánh làm rõ rằng chức tư tế của Melchizedek cao hơn chức tư tế Lê-vi. Điều này đặt nền tảng cho sự hiểu biết về chức tư tế độc đáo và trọn vẹn của Chúa Giê-su, một chức tư tế không có sự kế nhiệm hay kết thúc.
Cầu Nối Giữa Cựu Ước và Tân Ước
Melchizedek là một cầu nối thần học mạnh mẽ giữa Cựu Ước và Tân Ước. Ông cho thấy sự liên tục trong kế hoạch cứu rỗi của Đức Chúa Trời và cách các sự kiện trong Cựu Ước đã chuẩn bị cho sự mặc khải đầy đủ trong Chúa Giê-su. Việc Thánh Vịnh 110 nhắc lại Melchizedek và sau đó sách Hê-bơ-rơ mở rộng về ông cho thấy một chủ đề xuyên suốt, được lên kế hoạch từ ngàn xưa.
So Sánh Với Các Nhân Vật Khác
Để hiểu rõ hơn Melchizedek là ai, việc so sánh ông với các nhân vật khác trong Kinh Thánh sẽ làm nổi bật những đặc điểm độc đáo của ông.
Melchizedek và Áp-ra-ham
- Địa vị: Melchizedek chúc phước cho Áp-ra-ham và nhận phần mười từ Áp-ra-ham. Điều này nhấn mạnh rằng Melchizedek có địa vị cao hơn Áp-ra-ham, tổ phụ của đức tin.
- Linh mục của ai: Áp-ra-ham thờ phượng Đức Chúa Trời, nhưng Melchizedek được miêu tả là “linh mục của Thượng Đế Tối Cao” – một sự công nhận chính thức về vai trò tôn giáo của ông.
Melchizedek và Chức Tư Tế Lê-vi (A-rôn)
- Dòng dõi: Chức tư tế Lê-vi phụ thuộc vào dòng dõi A-rôn. Melchizedek không có gia phả được ghi chép, tượng trưng cho một chức tư tế không phụ thuộc vào dòng dõi con người.
- Tính tạm thời/Vĩnh cửu: Chức tư tế Lê-vi là tạm thời, cần phải được truyền từ người này sang người khác, và các linh mục qua đời. Chức tư tế của Melchizedek được mô tả là “đời đời”, một đặc điểm mà sách Hê-bơ-rơ áp dụng cho Chúa Giê-su.
- Sự chuộc tội: Các linh mục Lê-vi dâng sinh tế chuộc tội nhiều lần. Melchizedek không được nhắc đến là dâng sinh tế, nhưng chức tư tế của ông được gắn liền với sự công chính và hòa bình, dẫn đến chức tư tế hoàn hảo của Chúa Giê-su, Đấng đã dâng chính mình làm sinh tế một lần đủ cả.
Melchizedek và Chúa Giê-su Ki-tô
Mối liên hệ giữa Melchizedek và Chúa Giê-su là trung tâm của thần học Tân Ước.
- Vua và Linh mục: Cả Melchizedek và Chúa Giê-su đều là Vua và Linh mục. Melchizedek là Vua của Salem và Linh mục của El Elyon. Chúa Giê-su là Vua của dân Y-sơ-ra-ên (dòng dõi Đa-vít) và là Đại Linh Mục Vĩnh Cửu.
- Chức tư tế vĩnh cửu: Như đã đề cập, cả hai đều có chức tư tế không có khởi đầu và không có kết thúc.
- Công chính và Hòa bình: Tên của Melchizedek có nghĩa là “Vua Công Chính” và “Vua Hòa Bình,” những phẩm chất cốt lõi của Chúa Giê-su. Chúa Giê-su là Đấng công chính và ban hòa bình cho những ai tin vào祂.
Thông qua những so sánh này, chúng ta thấy Melchizedek đứng ở một vị trí độc đáo trong lịch sử cứu rỗi, một nhân vật vượt thời gian, báo trước sự xuất hiện của Đấng Mê-si.
Câu Hỏi Thường Gặp
Melchizedek đến từ đâu?
Kinh Thánh không tiết lộ Melchizedek đến từ đâu hay gia phả của ông. Ông xuất hiện đột ngột trong Sáng Thế Ký và biến mất khỏi các ghi chép sau đó, ngoại trừ lời nhắc trong Thánh Vịnh và giải thích trong sách Hê-bơ-rơ. Sự thiếu vắng thông tin này là một phần lý do tại sao ông được xem là một hình bóng của Đấng Christ, Đấng không có khởi đầu hay kết thúc về mặt thần tính.
Vai trò của Melchizedek trong các tôn giáo khác là gì?
Ngoài Do Thái giáo và Ki-tô giáo, Melchizedek cũng được nhắc đến trong các văn bản thần bí và huyền học, cũng như trong một số tôn giáo thiểu số khác. Trong các truyền thống này, ông thường được coi là một vị thầy tâm linh, một đại thiên sứ, hoặc một nhân vật có quyền năng vũ trụ, biểu tượng cho sự khôn ngoan và ánh sáng thiêng liêng. Tuy nhiên, các quan điểm này nằm ngoài phạm vi giải thích Kinh Thánh chính thống.
Tại sao Melchizedek lại mang bánh và rượu ra cho Áp-ra-ham?
Bánh và rượu thường là những biểu tượng của sự hiếu khách và bữa ăn giao ước trong văn hóa cổ đại. Việc Melchizedek mang bánh và rượu ra cho Áp-ra-ham có thể được hiểu là một hành động chúc phước, biểu trưng cho sự ban phước và sự sống. Trong Tân Ước, bánh và rượu cũng trở thành biểu tượng trung tâm của Tiệc Thánh, liên kết một cách sâu sắc với chức tư tế và sự hy sinh của Chúa Giê-su.
Chức tư tế theo ban Melchizedek có ý nghĩa gì đối với tín hữu ngày nay?
Đối với tín hữu ngày nay, chức tư tế theo ban Melchizedek củng cố niềm tin vào Chúa Giê-su là Đại Linh Mục hoàn hảo, Đấng đã dâng một của lễ đủ cả và không cần lặp lại. Điều này mang lại sự đảm bảo về sự tha thứ tội lỗi và khả năng tiếp cận trực tiếp với Đức Chúa Trời thông qua Chúa Giê-su. Nó cũng nhấn mạnh sự vượt trội của giao ước mới trong Chúa Giê-su so với giao ước cũ dưới luật pháp Môi-se, mang lại sự tự do và mối quan hệ cá nhân sâu sắc hơn với Đức Chúa Trời.
Melchizedek, với sự xuất hiện bí ẩn và ý nghĩa sâu sắc, vẫn là một trong những nhân vật hấp dẫn nhất trong Kinh Thánh. Ông không chỉ là một vị vua-linh mục cổ đại mà còn là một chìa khóa để mở ra sự hiểu biết về kế hoạch cứu rỗi vĩ đại của Đức Chúa Trời và chức tư tế vĩnh cửu của Chúa Giê-su Ki-tô. Việc tìm hiểu về Melchizedek giúp chúng ta nhận ra sự liên kết chặt chẽ giữa Cựu Ước và Tân Ước, cùng với sự chính xác của lời tiên tri và sự ứng nghiệm của nó trong Đấng Cứu Thế. Melchizedek, một nhân vật xuất hiện bí ẩn và chớp nhoáng trong Kinh Thánh, nhưng lại mang ý nghĩa thần học sâu sắc, đặc biệt là trong việc báo trước chức tư tế vĩnh cửu của Chúa Giê-su Ki-tô. Dù chỉ được nhắc đến vài lần, câu chuyện về việc ông chúc phước cho Áp-ra-ham và nhận phần mười từ tổ phụ này đã trở thành nền tảng cho sự hiểu biết về một chức tư tế cao cả hơn luật pháp Lê-vi. Qua Melchizedek, chúng ta thấy được hình bóng của “Vua Công Chính” và “Vua Hòa Bình” – những danh xưng được ứng nghiệm hoàn hảo trong Đấng Mê-si. Sự khám phá Melchizedek là ai không chỉ làm sáng tỏ một nhân vật lịch sử mà còn củng cố niềm tin vào sự sắp đặt kỳ diệu của Đức Chúa Trời trong lịch sử cứu rỗi nhân loại. Bạn có thể tìm đọc thêm nhiều bài viết thú vị khác tại interstellas.com.
