Trong tín ngưỡng thờ Mẫu linh thiêng của người Việt, Tam Tòa Thánh Mẫu luôn占据 một vị trí trung tâm. Nếu Mẫu Liễu Hạnh đại diện cho trời (Thiên Phủ) và Mẫu Thượng Ngàn cai quản núi rừng (Thượng Ngàn), thì Mẫu Thoải (hay còn gọi là Mẫu Thủy Cung) là vị thần tối cao cai quản miền sông nước. Vậy Mẫu Thoải là ai? Nguồn gốc và ý nghĩa của việc thờ cúng Mẫu Thoải như thế nào? Bài viết này sẽ giải mã chi tiết những câu chuyện thần tích, sự linh thiêng và các địa điểm thờ phụng nổi tiếng về Mẫu Thoải.
Có thể bạn quan tâm: Mạc Văn Khoa: Hành Trình Từ Chàng Trai Quê Đến Ngôi Sao Hài Tài Năng
Tìm hiểu tổng quan về Mẫu Thoải
Mẫu Thoải, hay còn được biết đến với tên gọi Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ, là một trong ba vị thần tối cao của Tam Tòa Thánh Mẫu. Theo các tích truyện dân gian và văn khấn truyền thống, Mẫu là con gái út của Vua Cha Bát Hải Động Đình. Vai trò của Mẫu là cai quản mọi miền sông nước, từ những con suối nhỏ cho đến đại dương bao la. Mẫu có khả năng điều hòa mưa gió, mang lại mùa màng tươi tốt và ngăn chặn lũ lụt.
Chữ “Thoải” trong tên gọi thực chất là cách đọc lái từ chữ “Thủy” (nước), ngụ ý nhấn mạnh quyền năng cai quản hệ thống thủy cung của Mẫu. Bên cạnh danh hiệu Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ, Mẫu còn có nhiều danh hiệu khác như Mẫu Đệ Tam Thủy Cung, Thủy Tiên Công Chúa, Thủy Cung Thánh Mẫu, Xích Lân Công Chúa, Động Đình Công Chúa, hay Ngọc Hồ Thần Nữ. Mỗi danh hiệu đều mang một ý nghĩa riêng, phản ánh những khía cạnh khác nhau trong công năng và sự linh thiêng của Mẫu.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Nhà Cấp 4 Mái Thái Mặt Tiền 8m: Bí Quyết Kiến Tạo Không Gian Sống Đẹp, Tiện Nghi Và Tối Ưu Chi Phí
- Hình Ảnh Trang Trí Lễ Mừng Thọ: Gợi Ý Thiết Kế Đẹp, Ý Nghĩa
- Đóng Trần Thạch Cao Như Thế Nào: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A-Z
- Hướng dẫn Vẽ Hoa Dây Trang Trí: Nghệ Thuật Tạo Nên Không Gian Sống Động
- Trang trí mặt tiền Noel 2024: 4 Ý tưởng ấn tượng, thu hút mọi ánh nhìn
Có thể bạn quan tâm: Mã Giám Sinh: Nhân Vật Phản Diện Đáng Ghét Nhất “mộng Hoa Lục” Là Ai?
Thần tích Mẫu Thoải: Nguồn gốc và các câu chuyện dân gian
Thần tích Mẫu Thoải được lưu truyền rộng rãi trong dân gian thông qua các bản chầu văn Mẫu Thủy Cung, tác phẩm “Liễu Nghị Truyền Thư” của Lý Triều Uy, cũng như các câu chuyện phù trợ các triều đại vua Lý, Trần, Lê chống giặc ngoại xâm.
Sự tích lưu truyền trong dân gian
Tương truyền, vào thời kỳ đầu dựng nước, khi Kinh Dương Vương đang du ngoạn sơn thủy để tìm nơi đặt kinh đô, ngài đã đến mảnh đất Hồng Ngàn (có địa thế long cuộn hổ ngồi) và cho xây thành đắp lũy. Trên hành trình ngược dòng sông Lam về phương Bắc, gần cửa Hội, Kinh Dương Vương gặp một người con gái tuyệt trần xưng là con gái của Vua Động Đình Quân Thần Long. Nàng trở thành vợ của vua và sinh ra Sùng Lãm (tức Lạc Long Quân). Người con gái ấy chính là hóa thân của Mẫu Thoải, khởi nguồn cho dòng dõi con Rồng cháu Tiên của dân tộc.
Sự tích dựa trên “Liễu Nghị Truyền Thư”
Một câu chuyện khác ghi lại trong “Liễu Nghị Truyền Thư” kể rằng Mẫu Thủy Cung là con gái út của Vua Cha Bát Hải Động Đình. Khi đến tuổi cập kê, Mẫu được gả vào gia đình Kinh Xuyên. Ban đầu, hai vợ chồng sống hòa hợp yên ấm. Tuy nhiên, khi Kinh Xuyên lấy thêm thiếp là Thảo Mai, bi kịch xảy ra. Thảo Mai đã vu oan cho Mẫu là không chung thủy, tư thông với người ngoài. Do nhẹ dạ cả tin, Kinh Xuyên đã không điều tra kỹ lưỡng mà đầy Mẫu vào chốn rừng sâu, nơi dã thú rình rập.
Trong chốn rừng sâu, Mẫu hóa thân thành long xà hoặc mỹ nữ, kết bạn với hoa lá chim muôn. Nhờ lòng từ bi, Mẫu không bị thú dữ xâm hại mà còn được chúng yêu quý. Một ngày kia, Mẫu gặp thư sinh Liễu Nghị trên đường lên kinh ứng thi. Mẫu đã nhờ Liễu Nghị gửi một bức thư và chiếc kim thoa làm chứng vật về cho Vua Cha. Sau khi đến được thủy cung và trao thư, Vua Cha vô cùng tức giận, sai con trưởng là Xích Long Hầu đón Mẫu về và trừng phạt Kinh Xuyên cùng Thảo Mai. Đồng thời, Vua Cha cũng se duyên cho Mẫu và thư sinh Liễu Nghị. Câu chuyện này không chỉ lý giải nguồn gốc mà còn nhấn mạnh sự linh thiêng và quyền năng của Mẫu trong việc phân xử công bằng ở cõi âm dương.
Có thể bạn quan tâm: Kibutsuji Muzan Là Ai? Tổng Quan Chi Tiết Về Chúa Quỷ Trong Kimetsu No Yaiba
Vai trò phù trợ lịch sử của Mẫu Thoải
Mẫu Thoải không chỉ là thần linh cai quản thủy cung mà còn được xem là vị thần hộ quốc, luôn hiển linh giúp đỡ các triều đại chống giặc ngoại xâm và trị thủy giữ gìn bờ cõi.
Phù trợ Trần Hưng Đạo đánh quân Nguyên
Vào thời Trần Nhân Tông, khi quân Nguyên Mông do Thoát Hoan và Ô Mã Nhi cầm đầu kéo sang xâm lược, Hưng Đạo Đại Vương đem quân ứng chiến. Khi đi ngang qua sông Xâm Miện, trời tối, quân dừng chân dựng trại còn Hưng Đạo ở lại trên thuyền. Đêm ấy, ông nằm mơ thấy một cô gái mặc đồ trắng, cưỡi kim long đến báo mộng: “Ta là con gái của Long Vương tên Thủy Tinh Ngọc Dung, theo lệnh vua cha đến đây trợ Ngài tiêu diệt giặc ngoại xâm. Ngài hãy đem toàn quân truy đuổi, thiếp sẽ theo sau trợ giúp.”
Khi tỉnh dậy, Hưng Đạo biết thần linh phù hộ, ra lệnh toàn quân xông lên. Trong lúc giao chiến, gió thổi mạnh, nước sông nổi sóng lớn khiến thuyền giặc bị nhấn chìm. Sau chiến thắng, vua Trần sai người xây miếu cảm tạ tại Xâm Miện và ban sắc phong “Hoàng Long Tĩnh Mạch, Đoan Trang, Anh Linh Thục Diệu Phu Nhân Trung Đẳng Thần”.
Phù trợ Vua Lê Thánh Tông đánh Chiêm Thành
Thời vua Lê Thánh Tông, khi đi đánh Chiêm Thành, quân lính đi qua sông Lèn gặp gió lớn. Vua lập đàn cầu khẩn thần linh. Mẫu Thoải hay tin liền sai nữ tướng đến trấn áp, mặt sông lập tức tĩnh lặng. Sau khi thắng trận trở về, vua phong tặng Mẫu danh hiệu “Thủy Phủ Thần Nữ”. Ngày nay, bên bờ sông Lèn có đền Hàn Sơn là nơi thờ phụng Mẫu Thoải rất linh thiêng.
Trị thủy dưới thời Lý
Vùng trung du Bắc Bộ thời Lý thường xuyên遭受 lũ lụt. Khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long, việc trị thủy kéo dài qua nhiều đời. Trong những năm hệ thống đê điều chưa hoàn thiện, Thủy Cung Thánh Mẫu đã sai thần tướng, binh lính đến các vùng ven kinh thành âm thầm giúp đỡ nhân dân đắp đê chống lũ. Các làng Nhật Chiêu, Quảng Bá, Tây Hồ, Yên Phụ至今 vẫn lưu giữ bút tích về thần tích này.
Trợ giúp vua Lê Thần Tông
Dưới thời vua Lê Thần Tông,有一次 nước sông Hồng dâng cao, ngập Yên Phụ. Vua đích thân tế cáo trời đất. Mẫu Thoải hiển linh, giúp chống lụt và xua đuổi thủy quái, bảo vệ sự bình yên cho nhân dân.
Có thể bạn quan tâm: Mr Cường Là Ai? Tiểu Sử, Sự Nghiệp Và Những Thông Tin Bạn Cần Biết
Các đền Mẫu Thoải nổi tiếng trên cả nước
Việc thờ cúng Mẫu Thoải rất phổ biến, đặc biệt tại các khu vực gần sông suối lớn. Dưới đây là một số ngôi đền thờ chính và linh thiêng nhất:
Đền Mẫu Thoải ở Lạng Sơn
Đền còn gọi là đền Cửa Đông, nằm cạnh sông Kỳ Cùng, thuộc phường Chi Lăng, TP. Lạng Sơn. Đây là một trong bốn ngôi đền linh thiêng của thành cổ Lạng Sơn, được xây dựng từ thế kỷ 18 và lưu giữ nhiều giá trị kiến trúc, văn hóa lịch sử.
Đền Mẫu Thoải ở Thái Bình
Nằm tại xã Đông Hải, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình, bên cạnh sông Diêm Hộ. Ngôi đền là nơi trung tâm tín ngưỡng của người dân địa phương.
Đền Mẫu Thoải ở Thanh Hóa
Đền Hà Sơn tại huyện Hà Trung, nằm kế bên sông Lèn. Hàng năm, vào tháng 6 âm lịch, dân địa phương tổ chức lễ hội Hàn Sơn rất sôi nổi để tưởng nhớ công ơn Mẫu.
Đền Mẫu Thoải ở Hải Phòng
Du khách có thể đến Đền Tứ Phủ tại địa chỉ số 41 Bùi Mộng Hoa, Trần Thành Ngọ, Kiến An, TP. Hải Phòng để tham quan và thờ phụng Mẫu Thoải.
Đền thờ Mẫu Thoải ở Hà Nội
Hà Nội có nhiều đền thờ Mẫu Thoải, tiêu biểu:
- Đền Mẫu Thoải Phúc Xá (Long Biên): Tọa lạc tại số 21, tổ 9 phường Ngọc Thụy. Đền có tên chữ là “Phúc Xá linh từ”, nằm cạnh sông Hồng, trước đền có lạch nước rộng tạo thế “cạnh sông cạnh hồ”.
- Đền Mẫu Thoải Thanh Trì: Nằm tại ngõ 767 đê Nguyễn Khoái, huyện Thanh Trì, quận Hoàng Mai.
- Đền Dầm (Thường Tín): Địa chỉ thôn Xâm Dương, xã Ninh Sở, còn gọi là Xâm Xương Linh Từ. Nơi đây gắn liền với thần tích Mẫu Thủy Cung báo mộng cho Trần Hưng Đạo đánh giặc.
Văn khấn Mẫu Thoải và đồ lễ dâng Mẫu
Khi đi lễ Mẫu Thoải, việc chuẩn bị văn khấn và lễ vật đúng cách thể hiện lòng thành tâm.
Văn khấn Mẫu Thoải
Văn khấn thường bắt đầu bằng 3 lần “Nam mô a di đà phật”. Sau đó, con lễ lạy các đức Ngọc Hoàng, các vị Tam Tòa Thánh Mẫu (đặc biệt nhấn mạnh Đức Đệ tam thoải phủ Xích Lân Long Nữ Công Chúa), rồi trình bày tên tuổi, địa chỉ, và cầu xin sức khỏe, bình an, tài lộc cho gia đình. Lời khấn kết thúc bằng 3 lần “Nam mô a di đà phật”.
Đồ lễ khi dâng Mẫu Thoải
Mẫu Thoải thuộc hành Thủy (nước), thường mặc trang phục màu trắng. Do đó, lễ vật dâng lên Mẫu thường lấy màu trắng làm chủ đạo.
- Lễ mặn: Gà luộc, xôi trắng, tiền giấy, rượu trắng.
- Lễ chay: Trái cây, bánh kẹo.
- Oản Lễ: Đặc biệt, Oản Lễ (oản tài lộc) là lễ vật rất được ưa chuộng. Các sản phẩm Oản Lễ tại các cơ sở uy tín như Oản Tài Lộc An Chi thường có màu sắc và thiết kế phù hợp, giúp người dâng lễ tiết kiệm thời gian mà vẫn đảm bảo đầy đủ thành tâm.
Kết luận
Mẫu Thoải là ai? Qua bài viết này, chúng ta có thể thấy rõ Mẫu Thoải không chỉ là vị thần cai quản thủy cung mà còn là biểu tượng của sự sống, lòng nhân ái và sức mạnh bảo vệ bờ cõi. Từ những câu chuyện thần tích từ thời Kinh Dương Vương, Lý, Trần, Lê cho đến các đền đài hiện hữu khắp mọi miền Tổ quốc, Mẫu Thoải mãi mãi là niềm tin linh thiêng trong đời sống tâm linh của người Việt. Khi đến các đền thờ Mẫu, ngoài việc cầu mong bình an, tài lộc, người dân còn bày tỏ lòng biết ơn đối với công đức phù trợ của Mẫu đối với dân tộc.
Để tìm hiểu thêm về các chủ đề văn hóa, tín ngưỡng và kiến thức đời sống đa dạng khác, bạn đọc có thể tham khảo thêm các bài viết chất lượng tại interstellas.com.
