Trong lịch sử dân tộc, bên cạnh những anh hùng xông pha trận mạc, còn có những bậc quan lại thanh liêm, chính trực để lại tiếng thơm muôn đời. Nguyễn Mại, một danh thần dưới triều Lê, không chỉ được ghi nhận là một vị quan văn võ song toàn mà còn được nhân dân tôn vinh như “Bao Công của đất Việt”. Dù sự nghiệp hiển hách và tài năng xét xử công minh, cuộc đời ông cũng không tránh khỏi những bi kịch của thời thế.
Để hiểu rõ hơn về vị quan thanh liêm này, bài viết dưới đây sẽ tổng hợp những ghi chép lịch sử và giai thoại dân gian về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Mại.
Có thể bạn quan tâm: Anna Bắc Giang Là Ai? Toàn Cảnh Cuộc Đời Và Hệ Lụy Từ Những Vụ Lừa Đảo Gây Chấn Động
Tiểu sử và sự nghiệp quan trường của Nguyễn Mại
Nguyễn Mại (1655-1720) là người làng Ninh Xá (còn gọi là làng Nành, Ngô Đồng), huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương ngày nay. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học, ông sớm bộc lộ tài năng thiên bẩm.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Mua Bạc Thỏi Ở Đâu Hà Nội Đảm Bảo Uy Tín Và Chất Lượng
- Tô Vĩnh Diện: Người Anh Hùng Với Tấm Gương Hy Sinh Anh Dũng Trong Chiến Dịch Điện Biên Phủ
- Giải Mã Vị Trí Nhà Máy In Tiền Việt Nam Ở Đâu
- Trang trí phòng ngủ đón Tết: Cẩm nang chi tiết từ A đến Z cho không gian riêng tư rực rỡ
- Khám Phá Toàn Diện Khu Công Nghiệp Đồng Văn 4: Tâm Điểm Đầu Tư tại Hà Nam
Con đường khoa cử và thăng tiến
Năm 1691, ở tuổi 36, Nguyễn Mại đỗ Hoàng Giáp (đệ nhị giáp tiến sĩ, đứng thứ hai trong kỳ thi Hội). Đây là bước ngoặt mở đầu cho sự nghiệp quan trường của ông dưới triều vua Lê Hy Tông và chúa Trịnh Cương.
Sách Đại Nam nhất thống chí mô tả Nguyễn Mại là người “có sức khỏe, có mưu lược, có chính tích đặc biệt, trộm cướp phải nín hơi, xét kiện sáng suốt, danh vọng rất cao”. Không chỉ giỏi văn, ông còn thông thạo võ nghệ. Khâm định Việt sử thông giám c纲 mục viết: “Mại là người khỏe mạnh, có mưu lược lại giỏi bắn cung và cưỡi ngựa”.
Một giai thoại điển hình cho thấy sự dũng cảm của ông là khi Lễ Phiên đang bàn việc, bỗng có voi dữ xổng chuồng đi vào. Ai nấy đều hoảng hốt bỏ chạy, duy chỉ có Nguyễn Mại vẫn điềm tĩnh trình bày công việc như thường.
Thăng trầm trên quan lộ
Với tài năng và đức độ, Nguyễn Mại từng giữ nhiều trọng trách quan trọng như Tri thủy binh, Tri binh, Đốc trấn Cao Bằng, rồi chuyển về trấn thủ Sơn Tây. Dù là người cương trực, dám thẳng thắn chỉ trích lối sống xa hoa của chúa Trịnh, nhưng nhờ uy tín và năng lực, ông vẫn được trọng dụng.
Có thể bạn quan tâm: Anh Bảy Chà Và Là Ai? Sự Thật Lịch Sử Về Cộng Đồng Người Ấn Độ Ở Sài Gòn Trước 1975
Giai thoại về vị quan xét xử như thần
Điều khiến Nguyễn Mại được gọi là “Bao Công của đất Việt” chính là tài năng xét xử và sự công minh trong các vụ án. Dưới đây là một số giai thoại nổi tiếng về ông.
Vụ án “vả vào má”
Khi đi qua chợ Bảo Khám ở Gia Bình (Bắc Ninh), Nguyễn Mại thấy một người đàn bà mất màn đang chửi rủa um sùm, lôi cả tam đại ngũ tông kẻ trộm ra chửi. Ông bèn mắng người đàn bà này là “ác khẩu”, rồi sai tất cả người dân trong làng, từ già trẻ gái trai, đến vả vào má bà ta.
Mọi người vì sợ lệnh quan nên chỉ giơ cao đánh khẽ. Tuy nhiên, có một người lại ra sức tát mạnh. Nguyễn Mại lập tức bắt người đó lại tra hỏi. Quả nhiên, đó chính là thủ phạm, vì bị chửi rủa mà căm phẫn bất bình nên đã ra tay đánh mạnh.
Vụ án “xé đôi tấm lụa”
Một lần khác khi vi hành ở chợ Sơn Tây, ông thấy hai người đàn bà đang tranh giành một tấm lụa. Thay vì phân xử ai đúng ai sai, Nguyễn Mại ra lệnh xé đôi tấm lụa cho mỗi người một nửa.
Kết quả là một người vui vẻ cầm mảnh lụa bỏ đi, còn người kia vẫn quỳ tại chỗ khóc lóc kêu than. Ông bèn phán: “Phàm chỉ có người làm ra tấm lụa mới biết trân trọng, tiếc công sức của mình. Còn chỉ biết hưởng công sức người khác thì mới hí hửng nhường ấy”. Qua đó, ông đã tìm lại được chủ nhân chân chính của tấm lụa.
Vụ án trộm chuối
Đây là một trong những vụ án nổi tiếng nhất của Nguyễn Mại. Khi đi qua làng Đông Ngạc ở Từ Liêm (Hà Nội), ông gặp người đàn bà kêu mất buồng chuối. Quan sát vết chặt còn mới, ông đoán kẻ trộm chỉ ở quanh đây.
Ông ra lệnh cho người làng ra vét ao đình, sau đó sai mọi người rửa tay sạch để nhận trầu cau. Duy nhất có một người dù đã rửa tay nhưng vẫn lấm lem bùn đất. Nguyễn Mại cho bắt kẻ đó lại và phán: “Chỉ có bàn tay dính nhựa chuối, lại ngâm xuống bùn thì mới bẩn, không dễ rửa sạch như vậy”. Kẻ trộm đành cúi đầu nhận tội.
Có thể bạn quan tâm: Hành Trình Đằng Sau Cái Tên 8 Sang Từ Thiện: Tiểu Sử, Dự Án Nổi Bật Và Tầm Ảnh Hưởng
Tài năng cảm hóa lòng người
Không chỉ là vị quan xét xử công minh, Nguyễn Mại còn có tài năng và đức độ cảm hóa lòng người.
Đối phó với giặc cướp
Khi còn làm Đốc trấn Cao Bằng, ông phải đối phó với giặc cướp từ Quảng Tây tràn sang. Nhận thấy đám giặc thực ra chỉ là nông dân nghèo đói khổ, ông chỉ bắt rồi thả, thậm chí còn cung cấp lương thực trước khi trả về. Cứ như vậy ba lần bắt rồi thả, đám giặc phương Bắc cảm động ân đức mà thôi không quấy nhiễu.
Cảm hóa tù nhân
Khi làm quan trấn Sơn Tây, công sở của ông bất ngờ bị cháy. Đám cháy lan sang cả nhà ngục, nơi giam giữ những bọn đầu trộm đuôi cướp. Nguyễn Mại không ngần ngại sai người mở cửa ngục, thả tất cả tù nhân ra ngoài.
Mặc dù có cơ hội lẩn trốn, nhưng bất ngờ là tất cả tù nhân đều cùng nhau dập lửa. Sau đó, không ai bảo ai, bọn họ đều trở lại trại giam không sót một ai. Điều này chứng tỏ uy danh và tài năng đức độ của ông đã cảm hóa được cả những người phạm tội.
Có thể bạn quan tâm: Sự Thật Về 2 Con Của Bác Trọng: Thông Tin Gia Đình Và Những Điều Cần Biết
Sự nghiệp hiển hách và cái chết bí ẩn
Dù là vị quan thanh liêm, cương trực, lập nhiều công trạng hiển hách, nhưng cuối đời Nguyễn Mại lại chịu nhiều oan khiên và chết trong bí ẩn.
Có tài liệu nói là vì mạo phạm can gián chúa Trịnh mà ông bị ám sát khi còn đương chức. Nhiều năm sau khi Nguyễn Mại qua đời, đất nước rối ren, xã hội tao loạn, hai hậu duệ của ông cầm quân khởi nghĩa chống lại triều đình. Vì lý do này mà mộ Nguyễn Mại bị đào lên, xương cốt ném xuống sông.
Bản thân ông cũng bị thêu dệt nhiều chuyện thị phi. Nhưng dẫu sự đời đổi trắng thay đen, người dân xứ Đoài vẫn không quên truyền tai nhau những giai thoại đẹp về một tấm lòng trong sạch, một tài năng đức độ, một vị quan thanh liêm sáng suốt.
Để hiểu rõ hơn về các nhân vật lịch sử khác, bạn đọc có thể tham khảo thêm nhiều bài viết hay tại interstellas.com.
Kết luận
Nguyễn Mại xứng đáng là một trong những vị quan thanh liêm, chính trực nhất trong lịch sử Việt Nam. Không chỉ là một nhà quản lý giỏi, một vị tướng dũng cảm, ông còn là một nhà xét xử công minh, có tài cảm hóa lòng người. Dù cuộc đời có những bi kịch, nhưng tên tuổi và giai thoại về “Bao Công của đất Việt” vẫn được lưu truyền qua bao thế hệ, trở thành biểu tượng cho công lý và sự chính trực.
