Thành Hoàng Làng từ lâu đã trở thành một biểu tượng văn hóa tâm linh không thể thiếu trong đời sống của người dân Việt Nam, đặc biệt là ở các làng quê đồng bằng Bắc Bộ. Đây không chỉ là một tín ngưỡng đơn thuần mà còn là nơi gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, là điểm tựa tinh thần cho mỗi người con đất Việt. Vậy Thành Hoàng Làng là ai? Nguồn gốc và ý nghĩa của tục thờ cúng này ra sao? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết hơn trong bài viết dưới đây.
Thờ cúng Thành Hoàng Làng là một nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt, đặc biệt phổ biến ở các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Ngài được xem là vị thần tối cao, cai quản và bảo vệ cho một vùng đất, một ngôi làng cụ thể. Việc thờ phụng thần không chỉ là sự tôn kính đối với các vị anh hùng có công với dân, với nước mà còn là sự cầu mong những điều tốt đẹp, mưa thuận gió hòa cho cuộc sống của người dân.
Có thể bạn quan tâm: Thành Cát Tư Hãn: Từ Thiết Mộc Chân Đến Nhà Kiến Tạo Đế Chế Mông Cổ Vĩ Đại
Nguồn gốc của tục thờ Thành Hoàng Làng
Theo các tài liệu lịch sử và văn hóa dân gian, tục thờ Thành Hoàng đã có từ rất lâu đời, bắt nguồn từ Trung Quốc và du nhập vào nước ta trong quá trình giao lưu văn hóa.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Bán Chung Cư Đào Duy Từ: Cơ Hội An Cư Và Đầu Tư Vượt Trội
- Tuyển Chọn Mẫu Trần Gỗ Pơmu Đẹp: Nâng Tầm Không Gian Sống
- Hướng Dẫn Toàn Diện: Đổi eSIM Viettel Ở Đâu Nhanh Chóng, Tiện Lợi?
- Bình Thuận Là Ở Đâu: Khám Phá Vùng Đất Tiềm Năng Phát Triển
- Tìm hiểu mua thuốc chữa bệnh lậu ở đâu hiệu quả và an toàn
Sách Việt Nam phong tục có ghi chép: “Xét về cái tục thờ Thần hoàng (hiểu là thần Thành hoàng) này từ trước đời Tam Quốc (Trung Quốc) trở về trước vẫn đã có, nhưng ngày xưa thì nhà vua nhân có việc cầu đảo gì mới thiết đàn cúng tế mà thôi”. Điều này cho thấy tín ngưỡng thờ thần ban đầu mang tính chất quốc gia, do vua chúa thực hiện khi cần cầu xin sự che chở của thần linh.
Đến đời nhà Đường, tướng Lý Đức Dụ đã bắt đầu lập miếu thờ Thần hoàng ở Thành Đô. Kế đến các triều đại nhà Tống, nhà Minh, tục thờ này đã lan rộng khắp nơi. Khi nước ta rơi vào thời kỳ Bắc thuộc, tục thờ này đã theo chân người phương Bắc du nhập vào nước ta. Đến thời Đinh, Lê, việc thờ cúng quỷ thần đã thực sự thịnh hành.
Theo Việt Nam phong tục, tục thờ thần ban đầu xuất phát từ ý tưởng triều đình lập miếu thờ các danh sơn, đại xuyên (sông lớn) để làm chủ tể cho một phương trời. Sau đó, triều đình cũng lập đền thờ cho những trung thần nghĩa sĩ có công lao với nước để dân chúng ở gần đó thờ phụng. Dần dần, dân gian bắt chước nhau, ở đâu cũng muốn thờ một vị thần để làm chủ tể trong làng mình. Người dân tin rằng: “Đất có Thổ công, sông có Hà bá; cảnh thổ nào phải có Thần hoàng ấy; vậy phải thờ phụng để thần ủng hộ cho dân”. Vì thế, việc thờ thần ngày càng trở nên thịnh hành.
Trong văn học Việt Nam, các nhà nghiên cứu cho rằng việc thờ Thần hoàng được nhắc đến lần đầu tiên ở bài Chuyện thần Tô Lịch trong sách Việt điện u linh. Cụ thể, thời Đường Mục Tông, niên hiệu Trường Khánh thứ 2 (năm 822), tên Đô hộ Lý Nguyên Hỷ thấy ngoài cửa bắc thành Long Biên có một dòng nước chảy ngược, địa thế tốt nên đã dời phủ lỵ đến đó. Nhân dịp này, y giết trâu, mời các kỳ lão hương thôn đến và thuật lại ý định xin vua Tàu cho phụng thần sông Tô Lịch làm Thành Hoàng. Sau này, khi Cao Biền đắp thành Đại La, nghe tin linh dị, lập tức sắm lễ tế và dâng hiệu là Đô Phủ Thành Hoàng Thần Quân.
Đến đời Lý Thái Tổ khi dời đô, nhà vua thường mộng thấy một cụ đầu bạc phảng phất trước bệ rồng. Sau khi hỏi rõ lai lịch, vua liền sai quan Thái Chúc tế rượu và phong làm Quốc Đô Thăng Long Thành Hoàng Đại Vương. Từ đó, tục thờ Thành Hoàng được hình thành và lưu giữ đến ngày nay.
Có thể bạn quan tâm: Tam Thanh Là Ai? Tìm Hiểu Về Tam Thanh Trong Văn Hóa Và Tâm Linh Việt Nam
Thành Hoàng Làng là ai?
Thành Hoàng Làng là vị thần cai quản đình làng và cả một khu vực làng xã, thành lũy có đường biên. Quyền lực của ngài lớn hơn thần Đất, quyết định họa phúc của một làng và thường được thờ ở đình làng. Do đó, hầu hết ở mỗi làng quê hay phố nghề đều lập đình (hoặc đền, miếu) thờ vị Thành Hoàng của làng hay phường hội.
Thành Hoàng thường là những người có công với dân, với nước, có công lập làng, dựng ấp hay sáng lập nên một nghề nghiệp nào đó (ông tổ của nghề). Mỗi làng, mỗi thành đều chọn thờ một Thần Thành Hoàng để thần bảo vệ và ban phúc lành cho dân. Có làng thờ hai ba vị, có làng thờ năm bảy vị.
Tôn thờ Thành Hoàng làng chính là một nhu cầu tâm lý của người dân. Ngài trở thành chỗ dựa tinh thần không thể thiếu, là phương tiện và động lực thúc đẩy sản xuất, ổn định cuộc sống. Trong tâm thức người Việt, Thành Hoàng không chỉ là một vị thần linh thiêng mà còn là người cha, người mẹ tinh thần của cả làng xóm.
Có thể bạn quan tâm: Ta Là Ai: Hành Trình Tìm Kiếm Bản Thân Trong Thế Giới Hiện Đại
Các thứ hạng của Thành Hoàng Làng
Theo sách Việt Nam phong tục, mỗi làng phụng sự một vị Thần hoàng; có làng thờ hai ba vị, có làng thờ năm bảy vị, gọi chung là Phúc Thần. Các vị Phúc Thần này được chia làm ba hạng chính:
Thượng đẳng thần
Đây là những thần danh sơn Đại xuyên (sông lớn, núi cao) và các bậc thiên thần như Tản Viên Sơn Thánh, Cao Sơn, Quý Minh Đổng Thiên Vương, Sóc Thiên Vương, Chử Đồng Tử, Liễu Hạnh Công Chúa… Các vị này có sự tích linh dị, không rõ tung tích ẩn hiện, cho nên gọi là Thiên thần.
Ngoài ra, Thượng đẳng thần còn bao gồm các vị nhân thần như Triệu Quang Phục, Tô Hiến Thành, Trần Hưng Đạo… Các vị này khi sinh tiền có đại công lao với dân, với nước; lúc mất đi, hoặc do nhà vua tinh biểu công trạng mà lập đền thờ, hoặc do lòng dân nhớ công đức mà thờ phụng. Các bậc này đều có sự tích công trạng hiển hách, họ tên rõ ràng và lịch triều có mỹ tự bao phong làm Thượng đẳng thần.
Cũng có vị là nhân thần nhưng không được nhắc nhiều trong chính sử mà nổi tiếng trong dã sử và truyền thuyết, như Đức thánh Tam Giang.
Trung đẳng thần
Là những vị thần dân làng thờ đã lâu, có họ tên nhưng không rõ công trạng; hoặc có quan tước mà không rõ họ tên; hoặc những thần có chút linh ứng, khi nhà vua sai tinh kỳ đảo võ cũng có ứng nghiệm thì triều đình cũng liệt vào tự điển và phong làm Trung đẳng thần.
Một số trung đẳng thần được thờ phổ biến như anh em Cao Lịch, Cao Khiển là tướng nhà Đinh, thuộc tướng của Đinh Điền. Ở các đền thờ vùng Ninh Bình, Cao Lịch được sắc phong Lịch Lộ Đại vương trung đẳng thần, Cao Khiển được phong Hành Khiển Đại vương trung đẳng thần.
Hạ đẳng thần
Là những thần do dân xã thờ phụng, không rõ sự tích ra sao, nhưng cũng thuộc về bậc chính thần. Triều đình cũng theo lòng dân mà phong cho làm Hạ đẳng thần.
Ngoài ba bậc thần chính thức trên, còn nhiều nơi thờ bậy bạ như thần bán lợn, thần trẻ con, thần ăn xin, thần chết nghẹn, thần tà dâm, thần rắn, thần rết… Các hạng này gọi là tà thần, yêu thần, đê tiện thần vì dân tin bậy mà thờ chớ không được vào tự điển, không có phong tặng gì.
Riêng ở đồng bằng sông Cửu Long, theo Sơn Nam, các hạng tà thần tuyệt nhiên không có, họa chăng chỉ là vài am miếu dựng lên nơi có người chết oan ức vì tai nạn xe cộ, đắm thuyền, hùm tha sấu bắt; cúng sơ sài, không tế lễ.
Có thể bạn quan tâm: Giải Mã Ý Nghĩa Sâu Sắc Của Tên Sĩ Điều: Trí Tuệ, Phẩm Hạnh Và Sự Hài Hòa
Ý nghĩa thờ Thành Hoàng Làng
Thành Hoàng Làng thường được thờ phụng tại các đình làng. Cứ đến mỗi dịp ngày sóc (mùng 1) và ngày vọng, người dân lại dâng hương, dâng hoa, dâng lễ làm lễ vấn. Thần Thành hoàng dù có hay không có họ tên, lai lịch; và dù xuất thân từ bất kỳ tầng lớp nào, thì cũng là chủ thể trên cõi thiêng của làng và đều mang tính chất hộ quốc tỳ dân (hộ nước giúp dân) ở ngay địa phương đó.
Vai trò này của thần còn có ý nghĩa hơn nữa, nhất là đối với những cư dân từ miền ngoài vào khai khẩn vùng đất hoang Nam Bộ. Họ đã gặp không ít khó khăn do thiên tai, địch họa, do thú dữ hoành hành… Điều đó có nghĩa, thần Thành hoàng đã trở thành một biểu tượng tâm linh; bởi theo họ, chỉ có thần mới có thể giúp cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt; giúp cho cuộc sống của họ ngày một thêm ổn định, thịnh vượng.
Hiểu được nhu cầu tâm linh của người dân, cộng thêm ý muốn tạo lập một thiết chế văn hóa – tín ngưỡng chính thống của vương triều để xóa bỏ dần tầm ảnh hưởng của các triều đại trước, nên dưới thời các vua đầu nhà Nguyễn, cứ ba năm xét ban sắc phong thần một lần. Chỉ riêng năm 1852, có lẽ đoán trước thời nguy khốn của đất nước trước thực dân Pháp, vua Tự Đức đã sai cấp đồng loạt 13.069 sắc phong cho cả nước (nhiều nhất là ở Nam Bộ), cùng với việc “Quốc điển hóa” sự thờ phụng; cũng chính là để nhanh chóng đạt được mục đích trên.
Thờ cúng Thành Hoàng còn là cách để giáo dục đạo đức, lòng biết ơn đối với các thế hệ đi trước. Khi tham gia các nghi lễ thờ cúng, người dân được nhắc nhở về công lao của các vị tiền bối, từ đó càng thêm trân trọng giá trị văn hóa của dân tộc.
Một số lễ hội thờ Thành Hoàng Làng
Tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng thường được thể hiện trong các lễ hội xuân hoặc Tết cổ truyền. Vào mùa xuân, mùa bắt đầu của một năm mới, khi mưa bụi dát lên những nụ đào, nụ mận lớp áo mỏng manh óng ánh màu xanh bạc cũng là lúc mùa lễ hội diễn ra.
Lễ hội, nhất là lễ hội thờ Thành Hoàng làng thực chất là chiếc cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, là sự giao lưu văn hóa giữa các làng xóm với nhau, là nét văn hóa đặc trưng trong sinh hoạt văn hóa làng, là sự kết tinh ý thức hệ tôn giáo quanh một hình thái thờ phụng tập thể thờ Thành Hoàng làng trong tâm thức dân gian, tâm thức truyền thống của người dân.
Hội làng ngày nay đang phát triển mạnh mẽ và nở rộ ở khắp nơi. Tục thờ cúng Thành Hoàng, diễn lại thần tích, rước xách, tế lễ đang được phục hồi, vì có như vậy mới ghi nhớ được công lao của các vị tiền bối với nước, với làng.
Hàng năm, ngày giỗ Thành Hoàng là ngày hội đông vui nhất của làng, của phố. Trong những ngày hội, ngoài việc làm cỗ, ăn uống còn rất nhiều nghi lễ như diễn lại sự tích về Thành Hoàng, tế lễ, rước kiệu hay các trò vui: đấu võ, chọi gà, thổi cơm thi, bơi chải, đánh đu, đánh cờ người, hát chèo, diễn tuồng… Không khí vui vẻ cả ngày lẫn đêm (có nơi hai, ba ngày), từ các lão ông, lão bà đến mỗi cháu bé, và chờ đợi nhất, vui nhất là những trai gái đương lứa, đây là dịp để gặp gỡ, kết bạn, tỏ tình.
Việc tham gia lễ hội không chỉ là cơ hội để người dân vui chơi, giải trí mà còn là dịp để họ thể hiện lòng thành kính đối với thần linh, cầu mong những điều tốt đẹp cho bản thân và gia đình.
Thành Hoàng Làng là một phần không thể thiếu trong văn hóa tâm linh của người Việt. Qua bài viết này, hy vọng bạn đọc đã hiểu rõ hơn về Thành Hoàng Làng là ai, nguồn gốc, ý nghĩa cũng như các cấp bậc thờ cúng trong tín ngưỡng này. Để tìm hiểu thêm các thông tin, kiến thức hữu ích về phong tục thờ cúng tâm linh của người Việt, quý bạn đọc hãy theo dõi trang interstellas.com nhé.
